Ketu do te gjeni librat e rinj dhe botime te librit ne shqip
Moderatorë: Laert, I-AMESHUAR
Posto një përgjigje 2 postime · Faqe 1 prej 1
AT PJETER MESHKALLA - VEPER LETRARE E PLOTE
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4556
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
AT PJETER MESHKALLA - VEPER LETRARE E PLOTE, Posted 25 Tetor 2009, 16:35
Imazh
AT PJETER MESHKALLA S.J.
(Portret i punuem nga F.Radovani. Grafike 1993.)

....e parë zyrtar i Kishës së Konstantinopolit prej Kishës së Romës. Por, Foti vdiq kah 891, prandej, asht e pamundun, që Sinodhi i vj. 1054 (jo, 1050), të jetë bamun në kohën e tij. Ky Sinodh u ba në kohën e Patrikut Mihajl Cerularit, kur u ndanë definitivisht të dy Kishat. Me insistue se cila u nda prej tjetrës, asht lojë fjalësh sofistike. Edhe arësyenat e ndamjës janë të shumta e komplekse.
9. As aluzioni i Luftës 30 vjeçare nuk tregon seriozitet e kompetencë. Na besojmë se nuk asht kjo rruga për bashkimin e zemrave.
10. Sa për Përëndinë, ai, që beson në Té ka të drejtë me e lutë si të duan. Mjaft që të ketë qellimin e mirë e, t’u bindet urdhnave të Tija. Përëndia din vetë sësi me ia ndigjue lutjen, pa kenë nevoja me ba presion mbi Té e, me e sugjestionue!
Pjetër Meshkalla S.J.

V.O. Në tekst nuk janë përsëritë vetëm fjalët e gazetës “Bashkimi”, mbasi ato janë në tekstin e gazetës së masipërme të pandryshueme. (shen. em).
Dy artikuj të tjerë të P.Meshkallës, që i dergoi asaj gazetë nuk u botuan asnjëherë me gjithë kambnguljën e P.Meshkallës, për me i botue. Arësyeja asht e kuptueshme nga cilido lexues.
Kjo del në dosjën nr. 1303 (Arkivi i Ministrisë së Mbrendshme Tiranë), dokumenta të cilat i kam pa mbas botimit të librit parë. Sigurisht, materiali asht i gjymtë, i cunguem dhe tregon shumë pak nga realiteti por, megjithatë nga ata pak rreshta shihët qendrimi burrnorë i Këtij Tribuni. Nga shpjegimi i Z. Pjetër Topallit, që në vitin 1946 ndodhej në Tiranë, dijse At Meshkalla asht arrëstue me 21 nandor 1946, mbasi atëditë që ishte festa fetare e Krishtit Mbret, P. Meshkalla, kishte predikue për të fundit herë në Kishën Famullitare të “Zemrës së Krishtit”, para dreke në një meshë solemne ku merrnin pjesë shumë vetë. Në fund të fjalës së Tij, Z. Pjetër Topalli, edhe pse kishin kalue shumë vite (në 1994) kujtonte saktësisht mbylljen:
“Sot, asht dita e Krishtit Mbret! Ka prej atyne që mendojnë se mundën me ia hjekë Krishtit Kunorën e Mbretnisë së qiellës e të tokës, por, gabojnë, gabojnë, gabojnë!...”.
Dhe, me të vërtetë me datën 22 nandor 1946, ora 08.00, në mëngjez P. Meshkalla, fillon hetimet në Degën e Mbrendshme të Tiranës. Mbas një përshkrimi të shkurtë të biografisë dhe vendeve ku ka punue, dukët se pyetja ka fillue nga predikimët që ky ka ba, mbasi Padër Meshkalla, fillon e përgjigjët kështu:
“...Pushtetin komunist e kam luftue në të gjitha predikimët e mija. Me rastin e vdekjës së Imzot Bumçit, i kam ba thirrje nanave të dëshmorëve që mos me kerkue gjak, mbasi kjo ngjallë vëllavrasje...Me Luftën Nacional-Çlirimtare u bashkuan edhe komunistët e më që këta nuk njofin dhe nuk respektojnë Fenë, unë nuk jam pajtue me komunistët... Aktivitetin propagandistik kundër Partisë Komuniste Shqiptare e kam fillue në vitin 1943. Kjo parti atëherë drejtonte Luftën N.Çl. por unë tue kenë kundër komunizmit kam luftue edhe punën e tyne. Këte propagandë e kam ba edhe ndër familjet ku kam shkue për vizita e raste tjera...At Troshani asht kenë eprori em. Ai nuk merrëj me politikë, edhe ai si unë, nuk e donte fashizmin...Unë kam dërgue një letër në Misionin Francez, ia kam dorëzue në dorë Briotit për me e dërgue në Vatikan. Këte letër e kam shkrue bashkë me At Frano Kirin, ku kam tregue ndalimin e lirisë së Fesë, fjalës dhe shtypit... Një letër ia shkrova edhe Komandantit të Përgjithshëm, Enver Hoxhës, por nuk mora përgjigje... Për lirinë e shtypit tonë unë kam kërkue me u takue me Nako Spiron, por ky më ka çue njeri tjetër... Për votime nuk kam kenë dakord që mos me pasë secili mendimin e vet për partinë që don... Mendimi em ishte se, në Shqipni, Pushtetin nuk duhët ta marrin komunistët, mbasi nuk do të na ndihmojnë shtetët e Evropës, mbasi atje ka vetëm Parti Demokristjane, gja, që, do të ishte e mirë me e pasë edhe na....Imzot Frano Gjini me ka ngarkue me shkrue një letër për Enver Hoxhën, ku bahëj fjalë për përkrahjen që duhët me na dhanë shteti né dhe për padrejtësitë që na baheshin... Jam kënaqë, kur një i ri nuk ka marrë tesëren e BRASH-it, se kjo organizatë udhëhiqet nga komunistët dhe i kam thanë: “brravo të kjoftë” dhe i kam shtërngue dorën...Raste të tilla si ky janë kenë të shumta...Mbas çlirimit e rihapa Rrethin e “Shën Pjetrit”, se mu lutën të rijtë dhe unë e pashë të nevojshme me e rihapë mbasi rinia kishte fillue me u implikue me komunista...”.

Hetimët vazhdojnë nga nandori i 1946 e deri në gjysmën e prillit 1947. Përpjekjët e hetuesisë për me mujtë me krijue lidhje të veprimtarisë së P. Meshkallës, me Don Shtjefën Kurtin, i cili asht i arrëstuem në njënatë me té, deshtojnë për vetë faktin se P. Meshkalla, në fillim të proçesit deponon se: “...Me Don Shtjefën Kurtin kam pasë mosmarrveshje, mbasi kam dënue miqësinë e tij me Musa Jukën e Jakomonin....” (Dosja 1303. AMMT).
Kjo shkëputje e ndihmon P. Meshkallën, ashtusi edhe Don Shtjefnin, tue mos i dhanë mundësi hetuesisë me krijue grup. Në lidhje me Imz. F. Gjinin, Imz. Vinçenc Prennushin, At Mati Prennushin, At Frano Kirin etj. deponimët e P. Meshkallës, nuk çojnë asnjë peshë për vetë faktin se proçesët e tyne kanë probleme të tjera, që për këte rasë hetuesisë nuk i intereson me u shtri në Tiranë, gja, që, do të kishte zbeh makinacionët dhe trillimet e thuruna nga Sigurimi i Shtetit në Shkodër. Një fakt: Në vitin 1968, gjyqi kundër klerikëve të Tiranës, aktiviteti i të cilëve “lidhej” me ambasadat e Francës dhe të Italisë që ishin në Tiranë, u ba në Shkodër. Pse, gjyqi u zhvillue në Shkodër, kur aktiviteti i tyne nuk shtrihëj fare në këte qytet? Shkodra nuk kishte asnjë konsullatë, atëherë, pse duhëj zhvillue gjyqi aty ku nuk ndigjohëj edhe nga “bashpunëtorët” e huaj të këtyne klerikëve, që po jepnin llogari për veprat e tyne në “shërbim” të atyne ambasadave?!.. Kjo praktikë pune nga komunistët asht ndjekë gjithmonë kur Shteti, nuk donte që të “përshpëritej” nga të huajtë për shpifjet e trillimet që baheshin në drejtim të tyne. Kjo ishte vetëm njena anë e medaljës mbasi ata i merrnin vesh të gjitha makinacionet e gjyqeve tona në lidhje me ta dhe, “atyne” iu kishin “shurdhue” veshtë!! E, pse?!... - Se, “heshtja” e tyne (që ishte ana tjetër e medaljës), kishte fillue që në vitin 1945-46, kur gjyqet e “Popullit” mu në qendër të Tiranës, pushkatonin deputetë, intelektualë, politikanë e njerëz të thjeshtë, me akuza false e shpifje si “spijunë në shërbim të agjenturave të huaja”. E, këto ishin të vazhdueshme, të përjaveshme dhe, jo rastësi!(Shif fletorët zyrtare!...).

Këto akuza u përdorën edhe në drejtim të P. Meshkallës, por nuk u besuan as nga vetë komunistët që e njihnin Ate. Ndoshta, atëherë, iu fluturonte kaptina me shpreh një gja të tillë, por erdhi koha që pat edhe nga “ata” që i shprehën mendimët e tyne, madje, edhe në shtyp. Vonë, vonë... por, e patne guximin me thanë të vërtetën ashtusi e njohtën. Kishe me thanë atë që thotë populli: “Ma mirë vonë se kurrë!...”. Mandej, duhët me pasë parasyshë se veprimtaria shumë e madhe e P. Meshkallës, ishte e ditun nga të gjithë sëpse vëprimet janë publikue edhe ndër gazeta. Tue u nisë edhe nga pamundësia me e ngarkue Atë edhe me gjana të tjera të pakenuna për vetë faktin e njohjës së Tij, nga populli i Tiranës për aktivitetin e Tij fetar, kulturor dhe atdhetar në muajn prill 1947, shoqnue me një relacion shumë të ashpër dhe të rrezikshëm për jetën, P. Meshkalla, i përcillet Gjykatës Ushtarake të Garnizonit të Tiranës, për dënim. Poshtë po jap materialin që u botue atëherë në organët e kohës:

Marrë nga gazeta “Bashkimi”, me datën 18 prill 1947, Tiranë ATSH:
“Dje, Gjykata Ushtarake e Garnizonit të Tiranës dha vendimin e saj, kundra një grupi klerikësh, armiqë të Popullit Shqiptar, që të veshur me petkun fetarë, kanë punuar për rrëzimin e Pushtetit Popullor, duke qenë në lidhje me agjentë të huaj, prej të cilëve kanë marrë të holla e udhëzime....
Në këte grup bëjnë pjesë: Dom Shtjefën Kurti, Pjetër Meshkalla, Rrok Oboti dhe Peshkopi Irené Banushi.
Në bazë të këtij vëndimi, i pandehuri Dom Shtjefën Kurti u dënua me 20 vjet privim lirie e punë të detyruar dhe, me humbjën e të drejtave për 5 vjet.
Pjetër Mëhill Meshkalla u dënua me 15 vjet privim lirie e punë të detyruar dhe, me humbjën e të drejtave për 5 vjet.
I pandehuri Rrok Oboti u dënua me 8 vjet privim lirie e punë të detyruar dhe, me humbjën e të drejtave për 5 vjet.
Peshkopi Irené Banushi u dënua me 5 vjet privim lirie e punë të detyruar dhe, humbjen e të drejtave për 3 vjet.
Vëndimi i kësaj gjykatë është i formës së prerë.
....Pjetër Meshkalla pohon se, në Kallnor të vitit 1945, me nisiativën e tij bëri një mbledhje me klerin jezuit të Tiranës, ku, merrnin pjesë: At Troshani, Padër Fausti, Gjadri, etj. Në këtë mbledhje ai përpiloi një relacion që fliste kundër Pushtetit Popullor... Në këtë relacion jezuiti Meshkalla e cilësonte Pushtetin tonë si “terrorist” dhe si “përsekutonjës i fesë katolike”....

Z. Pjetër Ded Deda (datlindja 1910), bashkohës dhe banues në Tiranë, shkruan:
“At Meshkalla ka qenë predikues i mirë që i magjepste dëgjuesit e vet. Në predikimët e bisedimët e Tija, sidomos me të rinjtë, kritikonte me guxim intolerancën, përsekutimin fetar dhe mungesën e plotë të lirisë së mendimit e të fjalës në shtetin komunist.
Për këtë gjë, organët e Sigurimit të Shtetit e arrëstuan në vitin 1946. Mbas një kohe të gjatë paraburgimi dhe hëtuesie në birucat e burgut të Tiranës, e nxuarën në gjyq, të akuzuar si një nga thëmeluesit e organizatës “Bashkimi Kombëtar” dhe për agjitacion e propagandë.
Në këtë gjyq, Ai nga i akuzuar u këthye në akuzues dhe, mundë të themi në kuptimin e plotë të fjalës, e mbërtheu me shpatulla për muri trupun gjykues. Ai nuk pranoi akuzën që i bëhëj si organizues dhe pjesmarrës i ndonjë organizatë të “Bashkimit Kombëtar”, por pranoi se kishte kritikuar në disa raste mungesën e plotë të lirisë së fesë dhe të mendimit, që ishte në kundërshtim të hapët edhe me vetë Kushtetutën ekzistuese. Kryetari i gjyqit e pyeti se, pse, këto kritika nuk i kishte shprehur në ndonjë organ të shtypit, si “Bashkimi” etj. por, i kish përshpëritur andej e këndej?... At Meshkalla u përgjigj se dy artikuj i kishte dërguar në gazetën “Bashkimi” për këtë çeshtje, por asnjëri nuk ishte botuar.
“Pse nuk e ke ngritur zërin me lart?” – e pyeti Kryetari i gjyqit, duke u përpjekur ta zinte ngushtë të akuzuarin. At Meshkalla u përgjigj, se dy letra i kishte dërguar Enver Hoxhës, duke ia venë në dukje këto shkelje të lirisë së fesë e të mendimit, por asnjë përgjigje nuk kishte marrë as nga ai...Unë, nuk dij kujt me i shkruar më lartë, tha Ai...
Atëherë, ndërhyri prokurori, duke iu drejtuar trupit gjykues, tha: “Shokë gjykatës, të pandehurit nuk i pëlqen demokracia proletare, por, atij i pëlqen që edhe në Shqipëri të kemi një demokraci borgjeze si në Greqi!”...
At Meshkalla, me qetësinë dhe gjakftohtësinë karakteristike të Tij u përgjigj: “Nuk kam qenë asnjëherë në Greqi dhe nuk dij çfarë demokracie ka atje, por tue lexue artikujt e lajmët e botueme në gazetën “Bashkimi”, kam marrë vesht se atje veprojnë lirisht parti të ndryshme politike, tue përfshi edhe partinë komuniste Greke. Madje, partia komuniste Greke, ka organin e saj të shtypit “Risospastis” e cila, qarkullon lirisht si gazetat tjera. Kurse, këtu në Shqipni, jo vetëm që nuk lejohët asnjë parti politike opozitare dhe asnjë shtyp opozitar, por, për një fjalë të vetme në kundërshtim me vijën e partisë komuniste, arrëstohësh dhe të sjellin para gjyqit, siç keni veprue me mue.”.
Për këto fjalë që konsiderohëshin “faje” të rënda, At Meshkalla, u dënua 15 vjet burg, dënim të cilin e vuajti pjesën më të madhe në burgun e tmershëm të Burrelit.”.
Kjo dëshmi e Z. Pjetër Dedës, kishe me thanë se plotëson ma sëmiri mendimin e cilitdo, që do të donte me ditë se pse u dënue 15 vjet burg P. Meshkalla. Madje, për një qendrim të tillë Ai edhe mund të pushkatohej...

Kush guxonte atëherë me shpreh në gazetë këta mendime:
Pika 2, Programi asht përpilue nga Drejtoria e Përgjithëshme dhe aprovue nga Papa.
Pika 3. Programin e kemi pasue me një koment plot simpati e lavdi për Kishat e Lindjës dhe, e keni aprovue ju vetë në Ministrinë e Shtypit e Propagandës K.P.
Pika 6. Na njohim Papën!... dhe pikërisht flet për Papën Piu XII dhe veprat e Tij, në favor të paqës, demaskimin që Ai i ka ba Luftës së Dytë Botnore, “ndër çastët ma delikate e kritike, me guximin ma heroik. Ai ka demaskue e dënue trathtitë, mizoritë, krimet barbare kundër popullsive të pafajshme, kundra çifutëve, mizoritë ndër fushat e përqendrimit të Gjermanisë....”. Pikërisht Meshkalla mbron Papën, për të cilin komunistët e të gjitha vendëve të Lindjës dhe të Përëndimit, nuk lenin gja pa thanë e shpifë kundër Tij. Mos harroni se ishte ajo kohë kur, vetë komunistët italian nuk i lenin gja mangut blokut komunist të Lindjës, në lidhje me këte çeshtje! Për këte flasin faktët dhe dokumentët e botueme sot e atëherë në Itali.
Pika 7. Sa për insinuacione politike fashiste e nostalgji për Përandorinë e Romës, ta dijë trafiletisti se ka gabue destinacion. Por, ka shkrue ndoshta padijtë mirë se me ké po flet.” E, si do të botonte gazeta “Bashkimi” edhe dy artikujt tjerë të P. Meshkallës?...
Si do ti përgjigjej Shteti komunist P. Meshkallës, për shkeljën e të Drejtave të Njeriut, lirisë mendimit, Fesë dhe të ndërgjegjës, kur, ky veprim kryhëj çdo minut?
Kurrë mos harroni se Kleri Katolik Shqiptar, këte veprim e bante në vitët 1945 – 46, prandej edhe asht Opozita e vetme antikomuniste!
Kjo asht arësyja që dënimet e randa jepëshin me qellim eleminimi të mavonshëm ndër kampët e burgjet e Maliqit, Bedenit, Burrelit, Burgut të mnershëm të Kalasë së Gjinokastrës etj. Aso kohe në Tiranë, u banë pak pushkatime të klerikëve mbasi nuk i pëlqente Enver Hoxhës, që ti telefonohëj nga ndonjë “ambasadë”, për vëprimët që ai po kryente me akuza false kundrejt klerit të të gjitha besimeve dhe atdhetarëve, që kishin mbushë burgjet e gjithë Shqipnisë. Lufta e ashpër vazhdonte në Shkodër, atëherë, pse të hapte fronte të tjera, përderisa për atë që po bante në Veri nuk i ndihej zani askujt?!... E, gati edhe mue më shkoj goja me thanë: “Pse të prishte marrveshjët me ta ?”....
“Ti vazhdo... e, na bajmë se nuk dijmë gja!...” Formula 50 vjeçare e Evropës. Ajo e pastë faqën e zezë!...

Z. Agim Musta, bashvuajtës i Padër Meshkallës, shkruan: “Padër Meshkalla ishte këthyer në një mësues shpirtëror i të gjithë bashvuajtësve të çdo Feje. Atë e respektonin të rinjtë, pleqtë dhe e adhuronin të gjithë për forcën e Tij shpirtërore”.

Z. Leka Toto, shkruan: “Ai të tëra gjërat që kishte, i ndante me të burgosurit e varfër pa bërë asnjë dallim, Ai i ndante ato, siç do ti ndante vetë Jezusi!”.

Z. Riza Kuçi, shkruan: “Në vitin 1972, ra një epidemi e rendë gripi në kampin e Ballshit. Në një moment tek shtrati ku lëngoja unë, u afrua P. Meshkalla, dhe më dha një gotë çajë të ngrohtë, të pregatitur nga Ai vetë. Mund të merrët me mendë, se çfarë emocionesh shkaktoi në përsonin tim, vëprimi njerëzor i Padër Meshkallës...”.

Prof. Arshi Pipa, shkruan këto fjalë me rastin e vdekjës së At Pjetër Meshkallës, në “BULETINI KATOLIK SHQIPTAR” Vol. 10, viti 1989, SAN FRANCISKO U.S.A. :
“Çka i ndriste syni ja shkrepte gjuha...”.



PJESA E PESTË

AI NUK THEHËJ !…

Në Muzeun Shtetnor të Vjenës, në një vetrinë të sektorit historik asht e vendosun një Përkrenare dhe një Shpatë shekullore. Asnjëna nuk flasin!... Vizitorët kalojnë andej pari edhe ata, pa e folë një fjalë... Prej vitit 1468, Përkrenaria dhe Shpata, kanë ra në “Paqën e Përjetëshme”...
Çfarë fatit!... Me të vërtetë një fat i madh, ma mirë me thanë një mbrekulli, që, në pragun e 500 vjetorit të ramjës në Paqë, pra, në vitin 1967, ata asnjena mos me kenë në Atdhe!...
Të dyja do të ishin “kapakë” të ndonjë pusete rruge, ashtusi kumbonët e Kathedralës 100 e sa vjeçare, apo të Kishës Françeskane të Shkodrës e të asaj të Laçit të Vaut të Dêjës, që rrahnin në “një anë” ndër shekuj për vdekjën e Prijsit dhe Mbrojtësit të tyne.
Një copë Shqipni e pak shqiptarë kishin mbetë në një qoshe!...
Rrokullisej historia sikur të ishte një rrotë e vjetër qerrje mjedis një brrake, që me vish-vishët e saj të dukët sikur të ka ngulë mu në zemër thonjët e, rrinë tue të shkye nga një copë çdo ditë... Ecë, ecë, e rrotullohët nëpër rrugët e posa daluna nga përmbytja shekullore, tue marrë me vedi lym, llaç e llom, baltë dhe ferra e jarg pislleku, që rrjedhin rrëkajë mbi gërmadhat e thëmeleve të qytetnimit të Ilirisë së vjetër, mu në zemër të coptueme të Ballkanit plak, të shkrumuem, të djegun, të zharitun e të përluem me gjak.
Janë vetëm TRI GOZHDA, që, e mbajnë, e forcojnë, i japin drejtim, e bajnë me ecë përpara e, nuk e lanë me ikë rrugë parrugë e, që, në fund të fundit Ajo me siguri do të binte e do të zhytej në ndonjë greminë, golle apo shpellë, sikur mos t’ishte kenë!
Janë vetëm TRI GOZHDA, që i kanë dhanë drejtim historisë!
Janë vetëm TRI GOZHDA, që kane ba një EPOKË të RE e, pra, janë vetëm TRI dhe asnjë ma shumë!
Janë vetëm TRI GOZHDA, që Ruajti dhe Mbrojti me nderë e lavdi ndër shekuj i Madhi Kastrioti yni- Skënderbé!...
Janë vetëm TRI GOZHDA, që, “i harruam” na....edhe “ata!”...
Kishte edhe prej nesh, që nuk i harruan...madje, edhe thirrën: “Eni e më merrni, qé, ku jam, po deshët edhe më gozhdoni...ashtu si keni gozhdue Mësuesin Tém! Ma shumë nuk keni çka më bani!”....Po, po, kishte! Na, e besojmë se kishte sëpse e kemi pa me sy!
Ai ishte At Pjetër Meshkalla S.J.!...
Në dukjen e parë, ke përshtypjen se mbas vitit 1951, pra, mbas nënshkrimit të “Statutit të Kishës Katolike Shqiptare” nga kleri, Qeveria komuniste e Tiranës kishte “ra në paqë” me té, por, arkivat flasin për fakte të tjera. Fillojnë interrnimet e tyne me Don Mikel Koliqin, At Gjon Karma, Don Pjetër Tusha, At Leonard Shajaku, At Marian Prela etj, ...dhe vazhdojnë me vdekjët ndër burgje e kampe shfarosjet, tue fillue me Imz. Vinçenc Prennushin, Imz. Jul Bonatti, Imz. Gjergj Haberi, At Pal Dodaj, At Gaspër Suma, Don Rrok Frisku, At Karlo Serreqi, Don Anton Doçi, etj. Për mos me shtue numrin e klerikëve të vdekun nga torturat në hetuesi, ashtusi vdiqën Don Dedë Plani e Don Jak Bushati etj, disa lirohën dhe vdesin pak muej mbrapa si: Don Anton Muzaj, Don Kolec Prennushi, At Florian Berisha, Don Mark Shllaku etj. Pra, ndrron mënyra e veprimit të Shtetit për zhdukjen e klerit, nuk bahën gjyqe publike ndër salla të zbukurueme me flamuj të kuq e brohoritje histerike, por klerikët vdesin nga mundi, lodhja, uria, sëmundjet e kënetave e të moçaleve, të ftohtit e birucave, të hetusive e burgjëve dhe, shumë vetë nga mënyra çnjerëzore e trajtimit në ata vende e nga pasojat e torturave, pra, me njëfjalë; një eleminim fizik në dukjën e parë krejt në “heshtje”.
Kjo metodë nuk vazhdoi shumë gjatë, mbasi duhëj turbullue “qetësia”. Në vitin 1958, pushkatohët Don Ejëll Kovaçi dhe një vit mbas Tij Don Dedë Malaj, të dy nuk kishin pranue me firmue “Statutin e Kishës Katolike Shqiptare” të përpiluem nga Shteti komunist.
Një pjesë që mendohëj se mund të vdesin nga kjo metodë e “heshtun” dhe që vuante dënime të randa ç’prej 1946, filloi me plotësue vitët e privimit të lirisë, kështu, një nga një filluan me u dukë ndër rrugicat e qytetit të Shkodrës. U lirue P. Meshkalla, At Gegë Luma, Don Tom Laca, Don Ndre Lufi, Don Injac Gjoka, At Bon Gjeçaj, At Frano Kiri, At Aleks Baqli, Don Mark Hasi, At Marjan Prela etj.
Pjesa ma e madhe e tyne nuk lejohëj me krye asnjë shërbim fetar publik, sëpse, nuk ishin dakord me nënshkrimin e “Statutit të Kishës Katolike”. Shumë pak fretën jetuan në Kuvendin e Arrës së Madhe, ndërsa priftnit jetuan pranë të afërmëve ndër familjët e tyne. Jetesa e tyne asht kenë shumë e vështirë, mbasi jetonin për një kafshatë bukë “për sevapë”, siç thotë populli. Në ndonjë skutë punishte apo fabrike, familjarve që i kishin ndër shtëpia të tyne, përgjegjësit komunistë apo brigadjerët spijunë të punishtave e të fabrikave, u thonin në vesh: “....ju keni një prift në shtëpi, eeee...”. Kjo ishte sa me ia kujtue se,... njëditë...
Duhët thanë e vërteta se; shumë shpejt njerëzit edhe pse jetonin në mjerim e fukarallëk të tejskajshëm, filluan të ndajnë kafshatën e tyne përgjysëm për me i ndihmue këta klerikë fatzezë, që ishin në Shkodër e përrreth. Shërbimet fetare ata i kryenin dhe nuk i ndërprenë kurrë ndër ato shtëpi ku banonin kështu, kush kishte mundësi i jepte të holla për ndonjë meshë drite, apo lutje për shëndet. Shumë të rinjë filluan me mësue gjuhë të huaja prej tyne. Një pjesë tjetër filloi me plotësue mangësitë e shkollës që kishte krye. Kështu, këta mësues e profesorë të heshtun, filluan me formue një “brezni” të kulturueme dhe të paisun me ndjesi fetare, por gjithmonë pa asnjë përfitim material. Në shtëpijat ku shkonin për një vizitë të shkurtë filloi me ndriçue kultura evropiane, aq shumë e dishrueme për vite të tana të robnisë komuniste.
Filloi me u ndie shumë fryma dashamirësisë ndërmjet besimeve. Vizitat reciproke prej klerikëve dhe hymjet e daljët ndër familje u shpeshtuan. Hoxhallarët e vjetër që njihnin mirë qendrimin e këtyne klerikëve në burg, filluan ti presin e ti qesin ndër shtëpijat e tyne.
Viti 1961 ka kenë vit i shpresave të mëdha. Në Shkoder vritët nga vetë Sigurimi, kryexhelati, gjeneral Hilmi Seiti. Pragu i vitit 1962, kur, ndër shtyllat e elektrikut të shetitoreve të qyteteve nuk u varën ma flamujt e kuq të “Bashkimit lavdishëm Sovjetik” dhe, shpallja “nën za” e prishjës së mardhanjeve me té, ngjallën shpresën e lirisë “së vdekun” për aq shumë vite ndër zemrat e Popullit Shqiptar. Takimi historik i Presidentit amerikan Xhon Kenedi me Nikita S. Hrushovin, dhe fjala e Kenedit, në Paris, ku, tha : “Mund të ketë turbullira prapa perdës së hekurt, për shkak të lidhjeve të dobta që ekzistojnë, në një gjendje në të cilën Shqipëria është radhitur përkrah Kinës komuniste në grindjën ideologjike me Bashkimin Sovjetik...Kjo është arsyeja, -tha Kenedi,- që rrota e historisë po rrotullohet në favor të botës së lirë, dhe jo të komunistëve.” (“Përgjigje zotit Kenedi” marrë nga gazeta “Zëri i Popullit”, 9 qershor 1961, Nr. 139 (3982), fq. 4.).
Kjo për né nuk ishte ma andërr e dishrueme, po një realitet. Kenedi filloi me rrotullue me shpejtësinë e tij Globin e përgjumun!..
Papa Gjoni XXIII-të përshëndeti për herë të parë nga Vatikani, në gjuhën shqipe Popullin Shqiptar: “Për shumë mot Pashkët!”...Filloi agimi i Lirisë! Haxhubej me “Isvestia” në dorë gjujzohët para Papës...
1963 - 9 Tetor – vdes Papa Gjoni XXIII-të.
Me 23 nandor 1963, në mëngjez herët u hap si rrëfeja lajmi i vrasjës së Kenedit e, bashkë me Té, u vra edhe shpresa e Lirisë ndër gjithë zemrat e shqiptarëve e pse jo, në krejt Evropën Lindore!...
Nikita S. Hrushovi, i rrethuem me tanke në Kremlin, jep “dorheqjën”! Lajmët vijnë: “I pari udhëheqës sovjetik që u largue nga posti ma i larte i Partisë dhe Shtetit, pa u pushkatue!..”. Një “çudi”!!
Në krye të Bashkimit Sovjetik vjen Brezhnjevi, një maskë e keqe e Stalinit “pa mustakë”! Në gusht 1968, në Pragë “vyshkët pranvera”...
Shqipnia “humbë” rrugë me sy në ballë!...
Dashnia dhe pasioni shumë i madh për “kolltukun përsonal”, i mbështjellun me pelhurën e kuqe të leckosun të “marksizëm-leninizmit fitimtarë”, shtyjnë udhëheqësit aventurierë të Shqipnisë “Socialiste”, me marrë drejtimin e largët nga Lindja e Kuqe e Mao Ce Dunit. Jo vetëm në Kinë, por edhe në Shqipni ka ënde komuniste, që filluan me besue në “mbrekullitë e citateve” të tij. Hidrocentrali “K. Marks” e “Lenin”, filluan me shue dritën e tyne!... “Ndriçonte” gjithë Shqipnia nga “Drita e Mao Ce Dunit” në Vaun e Dêjës. Kombinati “Stalin” dukej si zhele-punuës, kundrejt madhështisë së Kombinatit “Mao Ce Dun”, në Berat... Filluan me u ba “kodrat”...fusha! Vetëm duhëj kujdes: “Kursim, kursim, persëri kursim” e, gjithkund: “Vigjilencë!...” Flitëj, por, nuk e di sa asht e vërtetë se ndër tre vetë, “njeni” duhëj me kenë spijun. Kjo ishte një ndër detyrat e para që Enver Hoxha, i vuni veglës se tij “shumë të dashtun e besnike” të të gjithe jetës, Sigurimit të Shtetit.
Aty nga mesi i vitit 1966, në Shqipni fillon me ardhë era rùb! Diçka kishte fillue me u djegë!....Por, flaka nuk i kishte dalë ënde... Kina e Madhe po realizonte me sukses njëfarë “Revolucioni Kultural”, që vetëm me kujtue thirrjët e virrmat e mijra “gardistëve të kuq” me librat e “citatëve” në dorë para pallatit të Çu En Lait, nuk të merr gjumi tue mendue, kur këtij kërkojnë me i heq kaptinën, po shka asht tue u ba me qindra e mijra studentë apo me profesorët e tyne që dinin gjuhë të hueja, me shkrimtarë e artistë, me ingjënjerë e doktorë që kanë kenë për ekspëriencë ndër vendët përëndimore?.... -Ja një fakt:
Një kinez i shtrimë përtokë priste vdekjën, -tregonte një ishoficer Sigurimi, aty nga viti 1993. Në vitin 1966, ky, ishte kenë për me marrë eksperiencë në Kinë, e mandej me ardhë në Shqipni dhe me i zbatue ato tortura që shihnin në hetuesitë e Lindjës së kuqe-. Hetuesi kinez kishte mërrijtë me “sukses” me bërë “të pandehurin”, me pranuar “fajin” për të cilin ishte torturuar 28 ditë rresht, në prani të oficerëve shqiptarë. “I pandehuri”, shpjegon hetusi kinez, nuk ka patur dijeni fare për grupin që né e akuzojmë, por Partisë i duhët ky deponim....prandaj, unë veprova kështu dhe, ia arrijta qellimit... Nesër, do të jap një kinez tjetër të pafajshëm ty shoku Nevzat Haznedari e, ju, do ta detyroni për të pranuar këta faje që keni të shkruara këtu!...-Siurdhëron, shoku hetues! -I është përgjigjë Nevzati. Të nesërmën në mëngjez Nevzati filloi detyrën. Vazhdoi në mënyrën e njohur të tij nga eksperienca që kishte dhe, nga përvoja e madhe e torturave në labirintët e Ministrisë së Mbrendshme në Tiranë e gjetkë,...dhe....mbas tri ditësh hetuesi kinez zgurdullon sytë, kur sheh Nevzatin, që i kishte ngulë thonjtë në fyt kinezit të shkretë që po i merrëj fryma e, kokordhokët e syve i kishin dalur jashtë nga tmerri, koka i ishte nxi, veshët i kishin shpërthyer gjak..e, duke parë vetën dy pëllembë të shkëputur nga toka, të mbërthyer në çaponjtë e gjakosur të kriminelit shqiptar.... mbasi e lagën me ujë...e ulën në një karrigë dhe,...nënshkroi “me qejfë” vdekjën!..”. Hetuesi kinez, që jepte instruksione ishte drejtue nga ekipi shqiptar dhe iu kishte thanë me buzë në gaz, ashtusi flasin kinezët: “Gabim që iu kanë sjellur juve këtu,...shumë shpejtë do të vi unë në Tiranë për të marrë eksperiencë tek ju!...”. Me të vërtetë në vitin 1967, ai kishte ardhë në Tiranë. E, pse mos të vinte kinezi këtu, pak laboratore me shokët e Nevzatit kishte aso kohe Shqipnia? Mungonin “kafshët e fjetura” të Pranvera E. Hoxhës, për eksperimentim!?... “Armiqtë duhën mbytë si qentë e rrugëve” ka pas thanë Vishinski. Na dhe kinezët e vazhdonim porosinë e tij, kur vetë sovjetikët gati i patën harrue edhe emnin atij krimineli...
Viti 1967, asht viti ma fatzi për historinë e Shqipnisë, ai solli me vedi fortunën ma shkatrrimtare të kulturës, të ndërgjegjës dhe të ekonomisë së shpartallueme të Popullit Shqiptar.
Fjalimi “programatik” i Enver Hoxhës, me 6 shkurt 1967, hapë në historinë e Shqipnisë etapën ma të turpëshme e ma të egrën që njeh historia e Shekullit XX-të. Populli Shqiptar priste vendimin e Pilatit!
Atdheu i Gjergj Kastriotit – Skënderbeut dhe i Nanë Terezës, Nanës së gjithë Botës, shpallët: “PA FÉ”.
Si ujk në kohë nate në portarën e grigjës pa bari, ulërinte Enver Hoxha: “Të djegim me zjarr!...” e, kopetë e kafshve të egra të Sigurimit, të urituna për gjak u lëshuan mbi popullin e ngratë të lidhun e të pambrojtun...“Fletë – rrufetë” mbuluan dyert e Kishave e të Xhamive. Organizatat e Frontit “Demokratik”, ato profesionalet, të rinisë e deri tek pionierët, ishin të gjitha të gatëshme me zbatue porositë e Partisë së Punës, nën “kujdesin” e Sigurimit të Shtetit. Vlonin komitetët, vlonin shkollat e mesme, vlonin ndërmarrjët, vlonin makinat e Sigurimit, vlonin spijunët në të katër anët e vendit me kasketa e pa kasketa e, mbas orës 8 të darkës nuk shihëj asnjëri në rrugë përveç, punëtorëve që ndrronin turnët e punës...Frikë, heshtje, tmer , terror e fukarallek i pashoq në çdo votër!... Edhe fëmijët u banë spijunë të prindve të vet. Deri këtu mërrijti halli ynë... Ky ishte me pak fjalë pikësynimi i këtij “Revolucioni Kultural”!... Shkatrrimi përfundimtar edhe i familjës...
Ato ditë binte në sy angazhimi i madh i oficerëve pensionistë të Sigurimit dhe, i disa kuadrove të cilët Partia i kishte lanë në njëanë. Sigurisht, ishin ata që i duheshin në kohë fushatash. Këta ishin njerëz pakurrfarë përsonaliteti dhe të gatëshem me ba keq. Qendra e varësisë së tyne mendore dhe materiale prej kohësh ishte Sigurimi i Shtetit. U rrinin afër kryetarëve të lagjëve dhe zyrave të kuadrit ku, kryenin dy punë, jepnin informacione nga rradhët e pafund të dyqaneve dhe njëkohësisht përgjonin aktivitetin e këtyne zyrave, tue iu sugjerue edhe “mendime” nga eksperienca e vjetër e tyne. Ky angazhim i këtyne përsonave u shoqnue me një “qarkullim kuadri” nga sferat e larta të Partisë dhe të Shtetit. U krijue përshtypja se tirani Enver Hoxha, po spastronte njerëzit që kishte pranë, por, jo, ai me këte rasë provoi “besnikërinë” e tyne ndaj tij dhe, aftësinë me ba keq e ma keq në momente të caktueme si “dikur”, kur ia lypte nevoja atij. Këto prova i bani tue fillue nga Hysni Kapo e, deri tek spijunët ma të lanun që kishte të angazhuem në Sigurim të Shtetit. Ato ditë ai me djallëzi si gjithnjë i kërkoi mendim Hysniut dhe Ramizit, “si me veprue” me fenë!?... Përgjigja e tyne ishte vetëm provë “besnikrije” per té, në rast të kundërt i niste tek shokët e “armëve”...
Në mëngjez herët të gjithë njerëzve që ke muejt me takue tue shkue në punë, “iu hapej goja” vetëm nga pagjumsia...Shumicën nuk e zënte gjumi nga frika se po vijnë me më marrë e, priste, kur po i troket dera...ndërsa, pjesa tjetër punonte si me lanë pagjumë të gjithë ata që mund të mendonin ndryshej nga Partia, për “Revolucionin”....
Kurrë, kurrë, asnjëherë ata që nuk e kanë jetue atë kohë nuk kanë me e besue sësi mundët me ndodhë, që një popull i tanë me ra me fjetë në një kohë, me u zgjue në një kohë, me hangër njëlloj, me u veshë njëlloj, me folë njëlloj, me mendue njëlloj, me jetue me frikë njëlloj, me vdekë njëlloj dhe, me u varrosë përsëgjalli njëlloj...
Depërsonalizimi i njeriut dhe këthimi i një populli në një kopé, janë pikësynimet e sistemeve socialiste e komuniste totalitare, në të gjithë botën. Ky eksperiment po bahej me Popullin e ngratë Shqiptar! Thëmelët e këtyne sistemëve janë te vendosuna mbi gjak, notojnë përsa dekada në gjak dhe kanë nevojë të vazhdueshme me u forcue me gjak. Pa gjak, terror dhe vuajtje sistematike ata nuk qendrojnë! Rrëzohën!
Ndër ato ditë që ky tmer “Revolucioni Kultural”, po zhvillohej në Shkodër, nën drejtimin e skiles së vjetër të Enver Hoxhes, dhe veglës besnike të tij, Ramiz Alisë, me qendër në Institutin Pedagogjik dyvjeçar, nana eme takon në rrugë P. Meshkallën, i cili, e thirri në shtëpi dhe i dha me vedi disa skica që kisha fillue me ilustrue vjershat e Tija tue i thanë: “...Merri me vedi mbasi unë nuk do ti mbajë ma, sëpse mund të më arrëstojnë e nuk due me mi gjetë kush skicat e Fritzit këtu!..”. Kur nana e pyet; nëse, kishte ndigjue gja në lidhje me arrëstimin Ai, i tha: “Jo!..por, kjo do të ndodhin, mbasi para pak ditësh jam ulë në gjunjë para statujës së Zojës (aty, ku Ai thonte meshën çdo ditë në dhomën e Tij) dhe i kërkova Asaj, me më mësue se shka me ba në këte kohë kaq të vështirë? Zoja ma shndriti mendjën dhe unë i shkrova një letër Mehmet Shehut, kështu kjo letër do të bahët shkak me më arrëstue, njëkohësisht, këta do të më dënojnë për përmbajtjën e letrës që i kam shkrue atij dhe nuk kanë me më pyet se shka kam bisedue sa në një shtëpi e, sa në një tjetër, mbasi unë ashtu do të marr në qafë gjithë dyrnjanë, sëpse unë kam hi e dalë në të gjitha shtëpijat e Shkodrës. Mbasandej, ajo që ka randësi asht se edhe ndonjë meshtar që ka pas kenë në burg ka vdekë e, asht e nëvojshme me hi dikush prej nesh mbrendë, se aty ka shumë nevojë për meshtar, mbasi ndër burgje janë shumë të rinjë dhe njerzë që janë disprue nga mërzia dhe vuejtjet e randa që janë tue kalue tash sa vite. Asht e nëvojshme prania e jonë aty...” Mandej, i kishte lexue letrën që i kishte dergue xhelatit dhe, i kishte tregue edhe vendin se ku kishte mëshef kopjën e saj, mbas një kornizës së vjetër të një fotografije të varun në dhomën e tij.
Nana, posa erdhi në shtëpi e tronditun për atë që do të ndodhte, me tregoi ngjarjën dhe përmbajtjën e letrës. Në botimin e parë, unë kam shkrue shka kam mujtë me mbajtë ndër mend po, mekenëse, në vitin 1998, mu ba e mujtun prej një mikut tem (Z.T.M.), me gjetë origjinalin e saj të ruajtun në arkivë, unë po botoj tekstin e plotë të saj:

Letër e At Pjetër Meshkallës S.J.

Kryetarit të Këshillit të Ministrave
Mehmet Shehu
Tiranë
Shkëlqesë,
Pardje, me 3-IV-1967, ora 19, pjesa ma e madhe e klerikëve katolikë që gjendët sot në Shkodër, kjemë thirrë në Sallën e Kandit të Kuq të Komitetit Ekzekutiv. Na u komunikue, ndër tjera, se do të denonconim gjithëshka kishim, me përjashtim të teshave personale të domosdoshme të veshjës dhe të fjetjës, pse të tjerat të gjitha ishin të popullit dhe popullit duhët ti këthehën; dhe se nuk do t’ushtronim asnjë sherbim fetar, as edhe privatisht: Këte e ka vendosë populli.
Mendova të drejtohem me këte letër Shkëlqesës s’Uej, për me i çfaqë mendimin tim, jo ndryshej, por si njeriu njeriut.
Sa për libra të mij, gjana kishtare etj. le të vinë e ti marrin kur të duen: nuk asht e para herë që unë dal në rrugë të madhe.
Por, unë dëshroj të çfaqë disa mendime në përgjithësi: Dorëshkrimet janë pronë e shenjtë dhe e paprekëshme e Autorit, në mos i dorëzoftë ai vetë e në mos kjofshin kundra Sigurimit të Shtetit.
Sa për pasuni të tjera, as bujarija e burrënija e popullit, as ligji natural ma elementar nuk e pranon që një gja që asht falun njëherë njaj përsoni o njaj enti të caktuem, të kërkohët rishtas prej dhuruesit si gja e tija. Spekullimet e shpërdorimet goditën.
Dhe, e vërteta asht se populli, pothuejse në çdo vend e ka përcjellë priftin e vet (të mirë o të dobtë) me vajë, si përfaqësuesin e fesë së vet.
Një hije e zezë ka ra mbi popull kur ka pa tue u mbyllë Kishat, tue u rrëzue kumbonarët e sidomos tue u lejue të viheshin në lojë përsonat dhe gjanat fetare, tue fye kështu thellë ndjenjat kaq të shenjta të besimit.
Po atë efekt kanë ba fushatat e çfrenueme diskredituese antifetare zhvillue me të gjitha mjetët e propagandës. Si përgjigje, populli ka mbushë Kishat deri në çastin e mbylljes së tyne. Çë vlerë ka atëherë qendrimi i një pakice të pandërgjegjëshme o të frikësueme me lloj lloj presionesh?
Sidomos pjesa e friksueme me kërcnime, presione, premtime e pushime nga puna, pëson torturën ma të madhën, sepse e lidhun nga kafshata e bukës, shtërngohët me mohue me gojë atë që beson; dhe kështu fushata që po bahët synon me formue një brezni pa kurajo civile, pa burrëni, opurtuniste, servile, tue prishë karakterin e Shqiptarit në dam t’Atdheut. Njerëzit kane frikë m’u takue, m’u përshëndetë rrugës me miq që janë në sy o të “prekun”. E kush po di se cilët janë! –Flitët shumë për Inkuizicionin e sot 500 vjetëve, dhe jo fort objektivisht. Po për këte të Shek. XX-të?
Vi tash tek unë. Unë vijën e tanë jetës sime nuk mund e ndryshoj, por do ta vazhdoj derisa të kemë frymë. Pengesa e jashtme e forcës madhore do të bajë në mue vetëm atë efekt që ban guri o dheu që pengon rrjedhën e ujit: Populli më njeh dhe e din mirë si kam shkri jetën për té.
Unë tham se, me këte luftë kundra fesë neve edhe po diskreditohemi faqe botës, së cilës i kemi dhanë premtime solemne për liritë dhe të drejtat njerëzore në Shqipni. Kur, në vj. 1945, në Tiranë, me 8 mars, unë, u takova me Juve, Shkëlqesë, se kishëm ndigjue prej komunistëve fjalët: “Këte Kishë do ta bajmë kinema”; Ju m’u përgjigjët: “Kjo asht propagandë armiqësore!”.
Me të vërtetë, as anmiku ma i tërbuem i Pushtetit s’ka muejt me u ba një propagandë ma anmiqësore në 22 vjetë, sa i keni ba vedit.
Nuk më ka shty me Ju shkrue Shkëlqesë, as urrejtja, as ambicioni, as interesi, por vetëm ndërgjegja, e vërteta dhe e mira.
Krytarit të Kësh. të Ministrave
Me nderime
Mehmet Shehu
në Kryeministri – Tiranë
Pjetër Meshkalla meshtar katolik i Shoqënisë Jezu.
5 Prillë 1967.

__________________________

Vetëm dy faqe.....
Vetëm dy faqe janë ato, të një fletorës me kuadrate, ku çdo fjalë asht: 1 edhe 1 bajnë 2.
Vetëm dy faqe janë përmbajtja e një libri të pashkruem...
Vetëm dy faqe janë historia e jonë e mjerueshme!...
Vetëm ato dy faqe do të flasin për vite të tana...e, jo ma pak, po do të tregojnë gjithmonë në mënyrë të saktë ku kishim vojtë!...
Po, po, ato dy faqe të shkrueme me dorën e Tij, do ti tregojnë botës nëpërmjet mendjës së ndritun të P. Meshkallës, se kush kje dhe si qëndroi në Shqipni gjithë Kleri Katolik, përballë diktaturës dhe terrorit të mnershëm komunist gjakatarë gjysëmshekullor !
Letra i drejtohët Kryetarit të Këshillit të Ministrave, Mehmet Shehut, mbasi edhe thirrja e klerikëve katolikë që asht ba me datën 3 prill 1967, asht ba nga Komiteti Ekzekutiv i Rrethit të Shkodrës, pra, nga organi shtetnor dhe jo, nga organët e Partisë. Partia “vështronte” popullin, por gjoja nuk përzihej në “dëshirat” e tij.
Kush ishte ky Mehmet Shehu? Mbas kriminelit Koçi Xoxe, kje Ministër i Mbrendshëm e mbas pak kohe Kryeministër. Ky ishte shoku, miku, bashpunëtori dhe sherbëtori ma besnik i Enver Hoxhës, në të gjitha krimet që kanë ba. Të dy bashkë këta katilë ishin si një mollë e kuqe me zemër të keqe, të kalbun, të krymbosun e të pandame. Fjala “Shkëlqesë”, asht përdorë si shenjë respekti për postin e Kryeministrit. P. Meshkalla nuk i drejtohët me fjalët “Shok ose Zotni...”.
Në pesë rreshtat e para, tregohet qellimi i thirrjës nga ana e Komitetit dhe ndër tjera shkruan: “...pse të tjerat ishin të popullit, dhe popullit duhët ti këthehën.” Aty, Meshkalla, ka marrë vesh se populli kërkon prej Tij “gjithshka”, përveç ndrresave përsonale, mbasi vëndimi asht i “Popullit”!!.. Madje, “...nuk do të ushtrojnë asnjë shërbim fetar as edhe privatisht”....Pra, për shka asht njoftue kleri aty atë ditë asht kenë me “siguri” vëndim i “Popullit”!!..
Udhëheqësi i Popullit sëpari duhët me kenë njeri. Për këte edhe P. Meshkalla, i shpjegon arësyen pse po i drejtohët atij, veç si “njeriu njeriut” dhe, gjithmonë tue ia kujtue se, “jo ndryshej”...
“Nuk asht e para herë, që unë dal në rrugë të madhe”, pra nuk asht e para herë që, JU, më qitni në rrugë të madhe!....mbasi nuk ka njeri që del vetë për qejfë në rrugë të madhe pa asnjë arësye!... Kuptohët, kur një përsonit që nuk ka asgja mbas shpirtit, shteti shkon me i marrë librat, gjanat kishtare etj. ai asht ma i kënaqun me dalë në rrugë të madhe sësa me i sjellë edhe të tjera pasoja e telashe përsonave të shtëpisë ku banon, gjithmonë tue i kujtue se “nuk asht e para herë”. Shumë klerikë vepruan kështu si: At Mark Harapi, Don Injac Gjoka, At Donat Kurti etj.
“Dorëshkrimet janë pronë e shenjtë dhe e paprekëshme e Autorit..”. Vetëm kjo fjali asht ma e papranueshmja mbasi që nga 1944, vetëm tue plaçkitë e grabitë bibliotekat e sirtarët e klerikëve kanë ndejë “intelektualët” komunistë e, bashkë me ta edhe agjentët e Sigurimit të Shtetit. Vetëm zyrtarisht dihën mbi njëmijë tituj punimesh shkencore (që janë në inventar të Bibliotekës Kombëtare në Tiranë), që i janë marrë klerit e intelektualëve përdhunisht nga Shteti, janë shtetizue, përdorë nga spijunët, që me paturpësi në kopertinat e librave që kanë botue kanë vue emnat e vet, tue përfitue tituj e grada shkencore deri në dekanë e rektorë universitetësh. Thesarët e veprave të artit apo ata muzeale të Gjeçovit e Fishtës që ishin ndër Kisha e biblioteka ku janë? Ku janë dorëshkrimet e priftënve Nikoll Gazulli, Aleksandër Sirdani, Mark Harapi, Pjetër Çuni e sa e sa të tjerëve që nuk ju ndigjohët zani?
“...në mos i dorëzoftë ai vetë, e në mos kjofshin kundra Sigurimit të Shtetit.”, kështu mbyllet fraza në lidhje me dorëshkrimet. Pra, në kjoftë se nuk i dorëzon autori vetë, çdo mënyrë marrje apo përvetësimi nga Shteti, asht e dhunëshme, asht plaçkitje, asht grabitje, asht vjedhje, se asnjëherë klerikët nuk kanë pasë dorëshkrime kundër Sigurimit të Shtetit. Kjo dihët se asnjë prej tyne nuk ishte budalla. Pra, marrja e tyne nga Shteti, asht shkelje ligji nga vetë Shteti. Vetëm ky asht Shteti komunist, që ban ligjë dhe gjithmonë i shkelë vetë i pari.
“Sa për pasuni të tjera, as bujarija e burrënija e popullit, as ligji natural ma elementar, nuk e pranon që një gja që asht falun njëherë njaj përsoni o njaj enti të caktuem, të kërkohët rishtas prej dhuruesit si gja e tija.” Populli nuk ka si me marrë vëndime të tilla se nuk e lejon as bujaria e as burrnia. Janë dy cilësi që P. Meshkalla, i ka provue té Populli i vet. Ndryshej Populli Shqiptar do të ishte i paburrni e jo bujar, përderisa, ai shkelë ligjin natural ma elementar: “Me kërkue gjanë e falun.”. Sigurisht, që kjo nuk mundët me ndodhë, atëherë kush asht ai ent që ban vëprime të kësaj natyre kundër çdo rregulle? Prandej, fraza mbyllët me një kujtesë: “Spekullimet e shpërdorimet goditën”. Nga kush goditën? Asht vetëm P. Meshkalla që ka atë guxim me ia kujtue të gjithë atyne që po spekullojnë e shpërdorojnë në kurriz të popullit, se, njëditë ata do të goditën për të gjitha shka janë tue ba. Përdorimi i fjalës goditën asht i qellimshëm, sëpse fjala goditën asht gjithmonë ma e ashpër se fjalët tjera që mund të përdorën nga gegënishtja dhe, në këte rasë edhe ma me vend dhe e “kuptueshme” për gjuhën e Kryeministrit.
“Dhe, e vërteta asht se populli, pothuejse në çdo vend e ka përcjellë priftin e vet (të mirë o të dobtë) me vajë, si përfaqësuesin e fesë së vet.” Kjo, pra, asht e vërteta! Populli asht fakti mbi të cilin mbështetët e vërteta! Vepra e popullit tregon faktin sësi e ka përcjellë ai përfaqësuesin e fesë së vet, të mire o të dobtë. Krejt e kuptueshme mbasi për popullin nuk ka prift apo hoxhë të keq, ai mund të jenë i dobtë, por, kurrë i keq. Largimi i priftit me vajë asht shprehja e keqardhjës së popullit, atëherë, vëndimet të kujt janë ?
“Një hije e zezë ka ra mbi popull kur ka pa tue u mbyllë Kishat, tue u rrëzue kumbonaret e sidomos tue u lejue të viheshin në lojë përsonat dhe gjanat fetare, tue fye kështu thellë ndjenjat kaq të shenjta të besimit”. Kur mbi një popull bie hija e zezë, ai popull asht në pragun e një shuemjës, të një shkatrrimi të plotë, të një mjerimi të pafund, të një vuejtjës shpirtnore e materiale të papërshkrueshme, të një fundi pa asnjë shpresë shpëtimi dhe, me të vërtetë aty kishte mërrijtë shkalla e pesimizmit dhe e disprimit. Mbyllja e Kishave e Xhamijave, rrëzimi i kumbonarëve e minarëve prej popullit besimtar as nuk mendohëj, madje, një andërr asisoji do të ishte një trishtim, një mnerë, një zgjumje e llahtarshme, por ata me të vërtetë po shkatrroheshin e shka asht ma e keqja, ajo që shpartallon shpirtin e çdo njeriut asht -tallja-, vuemja në lojë, përqeshja, që u bahëj nëpërmjet grupëve të estradave të “artistëve” komikë e bastardhë, që bredhnin sa andej këndej tue u toç në raki për veprat e turpshme që shkruanin e recitonin këta papagalë të Partisë dhe të Sigurimit. Kjo ishte mënyra me të cilën Partia, Sigurimi dhe Shteti, fyenin thellë në zemër ndjenjat shumë të Shenjta dhe të shtrenjta të besimit të mbarë një Populli, që kurrë nuk ka vue gojë në Zotin, por kur asht kenë rasa me diftue forcën e besimit ndaj Tij ka dhanë edhe jetën. Ja, si fillonin kangët e kreshnikëve të vjetër:
“Lum për Ty o i madhi Zot....”
Ja, si e fillon Hymnin e Flamurit At Gjergj Fishta:
“Porsi fleta e Engj’llit t’Zotit
Po rreh Flamuri Shqypnisë…..”
A mund të pranohët se një popull që i këndon Zotit ndër njëzet shekuj, çmendët e prishë veprat e Tij?!... Atëherë!?.... – Kjo, pra asht arësyeja që ka ra hija e zezë mbi Popullin dhe Tokën Shqiptare!
Shteti ateist shqiptar organizoi fushata të shfrenueme në gjithë vendin dhe vuni në shërbim të këtyne fushatave të gjitha mjetët e propagandës, tue fillue nga artistët, estradat, kinemat, theatrin, sallat e konferencave prej auditorëve e deri tek stallat e kooperativave, si e si me shpartallue ndërgjegjën e besimtarëve të Zotit. Fëmijët në kopështe e shkolla pyetëshin nga mësuesit nëse dinë me ba Kryq, apo me thanë uratë. Ajo që i interesonte kryesisht shtetit ishte me ditë kush ia ka mësue dhe a kishin kryqa e figure ndër shtëpia. Në këte mënyrë fëmijët edukohëshin me u ba spijunët e familjeve të tyne, ose të shtëpijave që vizitonin tek shokët apo të afërmit e tyne. Kjo ishte një pjesë e edukatës revolucionare të “ shkollës së re”, mbasi ma vonë organizatat e pionierit dhe ato të rinisë punonin dhe edukonin shumë nga spijunët e vërtetë.
Po, përgjigja e popullit cila ishte? Ja çfarë shkruan P. Meshkalla: “Si përgjigje, populli ka mbushë Kishat deri në çastin e mbylljes së tyne.” A mund të mohohet fakti i mbylljës se Kishës së Zojës tek Kalaja, kur spijunët e Sigurimit prisnin me përfundue meshën Don Mark Hasi, për me i marrë çelsat, ndërsa populli puthte Elterët dhe prakun e derës me lot për faqe... A mund të mohojë kush faktin se për vite të tana rreth thëmelëve të asaj Kishë, njerëzit silleshin me rruzare në dorë tue u lutë mbi gurë e ferra me shpresë për të ardhmën ?
“Çë vlerë ka atëherë qendrimi i një pakice të pandërgjegjëshme o të friksueme me lloj lloj presionesh?” Meshkalla kujt ia drejton pyetjën? Për ke flet?– Pikërisht atyne përfaqësuesve të asaj pakice të pandërgjëgjeshme që po kryenin këto vëprime të turpëshme e, bashkë me këte pakicë ishte edhe ajo pjesë e frikësueme me lloj lloj presionësh, tue fillue nga frika e pushimit nga puna, transfërimet, përjashtimet nga Partia, humbja e privilegjëve dhe, në fund edhe dera e burgut për ata që nuk iu bindëshin urdhnit. Shumica e kësaj turme ishte nën diktat të frikës. Kjo “pjesë e frikësueme me kërcnime, presione, premtime e pushime nga puna, pëson torturën ma të madhën, sepse, e lidhun nga kafshata e bukës, shtërngohet me mohue më gojë até që beson.”... Një popull i tanë i frikësuem, një popull i tanë i kërcnuem, një popull i tanë i gënjyem që pëson “torturën ma të madhën”, e cila asht kjo torturë ? - Ai, “me mohue me gojë até që beson!” (pra, jo me zemër!), sëpse:
“ASHT I LIDHUN PËR KAFSHATËN E BUKËS”.

Dhe, si pasojë, “fushata që po bahët, synon me formue një brezni pa kurajo civile, pa burrëni, oportuniste, servile, tue prishë karakterin e Shqiptarit në dam t’Atdheut”. Ky, pra, ishte “Revolucioni Kultural”! Ky, pra, ishte “njeriu ynë i ri”! Ky, pra, ishte “socializmi që ndërtonin masat e gjëra të popullit”! Kjo, pra, ishte “jeta e lumtur e popullit tonë”! Ky, pra, ishte “fanari ndriçues i socializmit në botë”! Kjo, pra, ishte parulla: “Se çka don populli bën Partia dhe, ç’thotë Partia bën populli”! E, të gjitha këto i kanë sherbye vetëm një së vërtetës: “VIGJILENCËS” e, kjo sigurohëj prej asaj brezni që nuk ka kurajo civile, asht e paburrni, asht oportuniste dhe sërvile, sëpse, vetëm me “vigjilencë e spijunë” sigurohej kolltuku përsonal i diktatorit. Për këte arësye njerëzit kanë frikë hijën e vet, ecin pa u takue edhe me miqë, nuk përshëndetën rrugës, mbasi nuk dihëj ma as kush asht në sy, as kush asht “i prekun”, sëpse dita që vinte nuk dihëj shka mund të sillte me vedi. Ajo që frikësonte çdo njeri ishte përndjekja. Kush dinte ke ka mbas shpine ose kush asht mbas shpinës së atij që përshëndet ti!? -Asnjëri në botë!... Dihej vetëm një gja: “Kudo vigjilencë!”... Kudo frika e Sigurimit të Shtetit... kudo spijunët e tij.
E, kush punon me vetëdije në dam të Atdheut?! Nuk ka sësi të thohët e shkruhët ma troç: Vetëm ju, trathtarët komunistë!
At Meshkalla shpjegon kjartë se: “jeni tue prishë karakterin e Shqiptarit në dam t’Atdheut!”, shpjegim që ban të ditun publikisht se tue lanë në një anë Fenë të cilën nuk e ndanë nga Atdheu, po nuk e përzinë me Té, mbasi çeshtjët që i përkasin Fesë nuk janë çeshtje që duhën identifikue me çeshtjët e Atdheut. Kleri, intelektualët dhe katolikët shqiptar, këto dy çeshtje nuk i kanë përzi kurrë, derisa asnjë katolik nuk ka quajt joshqiptar, kjoftë edhe një bashatdhetar të një besimi tjetër. Kjo do të ishte një fatkeqësi e madhe sikur të ndodhte, se Ideali i Shenjtë – Feja – do të luante rolin e kundërt, rolin e ideologjisë, po të identifikohëj Feja me nacionalitetin. Nuk asht e thanun se ateistët janë atdhetarë ose jo, por ata që janë: “pa kurajo civile, pa burrëni, oportunistë, servilë,...”, prishin gjithmonë karakterin e Shqiptarit në dam t’Atdheut. Ateistët mundën mos me kenë komunistë dhe, janë Atdhetarë, por kur janë edhe ateistë edhe komunistë, atypëraty ata janë antiatdhetarë, sëpse ata i drejton në kokë ideologjia materialiste drejt internacionalizmit proletar, parim bazë i komunizmit materialist ateist. Meshkalla lufton për dinjitetin njerëzor prandej nuk ka frikë asnjëri.
“Flitët shumë për Inkuizicionin e sot 500 vjetëve, dhe jo fort objektivisht. Po, për këte të Shek. XX-te ?” Sigurisht, “duhëj” të flitëj për Inkuizicionin e para 500 vjetëve, mbasi gjithmonë komunistët kur fillojnë me folë për Krishtënimin, maparë ata shpjegojnë periudhën e Inkuizicionit, ndërsa ecjën përpara të qytetnimit të Evropës paralel me Krishtënimin, atë nuk dinë kurrë me e “shpjegue”, sëpse kjo asht në kundërshtim me ideologjinë e tyne marksiste-leniniste. Nuk besoj se ka shqiptar që beson së Galileo Galilei asht i varrosun në Kishë, as unë nuk e kam besue se mund të ishte aty vorri i Tij, edhe pse e shihja me sy!
Fjalia mbyllët me pyetjen: “Po, për këte të Shek. XX-të ?”, pra, asht fjala për këte Inkuizicion që jeni tue ba ju, pse nuk flitni Shkëlqesë? P. Meshkalla pyet, po Ai e di mirë se këtu nuk asht vendi që kapitulli i historisë do të mbyllët vetëm me “fjalën” Inkuzicion i Shek.XX-të, që po zhvillohej nëpërmjet të “Revolucionit Kultural”. Ai ka bindjën e plotë se shqiptarët janë para një genocidi të vërtetë dhe këte e tregojnë rreshtat e fundit të letrës, ku shënon: “Vi tash tek unë.” Deri këtu pata punë me ju, tashti, merrni vesh se kush jam unë: “Unë vijën e tanë jetës sime nuk mund e ndryshoj, por do ta vazhdoj derisa të kemë frymë”. A merrni vesh se vijën e jetës Ai nuk e ndryshon, pra, rrugën së cilës i ka kushtue jetën Ai nuk ka ndërmend me e lanë dhe kjo rrugë do të vazhdohët prej Tij, derisa të kenë frymën. Vendimi: Ju bani çka të doni, se unë do të vazhdoj derisa të keme frymën, derisa të më leni gjallë, derisa të jetoj! Pra, nuk thehët, se jetën e Tij Ai e di mirë se nuk e kanë në dorë komunistët...dhe as veglat qorre të tyne. Madje, edhe vazhdon se: “Pengesa e jashtme e forcës madhore, do të bajë në mue vetëm atë efekt që ban guri o dheu që pengon rrjedhën e ujit.” Efekti i forcës madhore apo i diktaturës së Partisë, Shtetit dhe Sigurimit komunist tek Meshkalla, asht i barabartë me zero. Para forcës së Shpirtit heroik të Meshkallës nuk qëndron asnjë pengesë!
Gurt e balta nuk kanë asnjë forcë para furisë Meshkallës!
Ai i thotë haptas Enver Hoxhës: Veprat tueja do ti marrë lumi!
“Populli më njeh; dhe e din mirë si kam shkri jetën për té.” Këtu nuk asht fjala për popullin e Shkodrës. At Pjetër Meshkallën tashti e njihte gjithë Populli Shqiptar, sëpse Ai, ia kushtoi gjithë veprën e Tij edukimit dhe përparimit të të gjithë shqiptarëve pa dallim Feje. Ai ishte Ati i të gjithëve! Këtu qendron madhështia e Tij, se Ai, ka shkri jetën me vepra për unitetin e Popullin Shqiptar!... Dhe, vazhdon: “Unë tham se me këte luftë kundër fesë neve edhe po diskreditohemi faqe botës, së cilës i kemi dhanë premtime solemne për liritë dhe të drejtat njerëzore në Shqipni.” Asnjëherë nuk ka me kuptue bota se ku kishin mërrijtë me e çue të shkretin Popullin Shqiptar komunistët. Premtimët, deklaratat solemne, propaganda e rreme dhe mbi të gjitha “liritë dhe të drejtat e garantueme me Kushtetutë”, janë dokumentët ma të sakta që vërtetojnë paturpësine e pakufi të komunistëve, që kishin mbushë mbarë Shqipninë me hetuesi, burgje, kampe shfarosje, kampe intërrnimi, ferma, miniera, vepra kanalizimësh, ndërtime fabrikash e kombinatësh, aeroportësh, me të burgosun dhe të interrnuem, që shërbenin për kalbëzimin e jetës së rinisë në ata vende të mnershme e, që, të gjitha sëbashku thirrëshin: “Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë”. Shteti i parë në Botë: “Pa Fé”!... Madje, tue kenë edhe anëtare e O.K.B.-së... me 9 qershor 1973, në Shkodër, hapët “Muzeun Ateist” edhe ky turp i vetmi në Botë. . R.P.S.SH. - NJË BURG - SHTET- i rrethuem çdo pëllambë në tela me ferra, mitraloza e zagar të Sigurimit komunist !
P.Meshkalla i kujton Mehmet Shehut se: “Kur në vj. 1945 në Tiranë, me 8 mars, unë u ankova Juve, Shkëlqesë, se kishëm ndigjue prej komunistëve fjalët: “Këte Kishë do ta bajmë kinema”; Ju m’u përgjigjët: “Këjo asht propagandë anmiqësore!”.
Përgjigjën që P. Meshkalla, i ka dhanë atëherë në atë takim nuk ia ka shkrue në letër sëpse, ka ruejt rasën me i thanë ma shumë tashti. P. Meshkalla, atëherë, i ka thanë: “...Në kjoftë se keni me e pasë të gjatë sundimin kanë me dalë fjalët e mija, se, ju, nuk mund të delni jashta parimëve tueja e, ato parime ti i njeh mirë se i ke pa në Spanjë...” etj.
Ndërsa, tashti i shkruan: “Me të vërtetë, as anmiku ma i tërbuem i Pushtetit s’ka muejt me u ba një propagandë ma anmiqësore në 22 vjetë, sa i keni ba vedit.”
Ky ishte At Pjetër Meshkalla, që burrnisht ua përplasë në surrat tiranëve e katilëve të pashoq komunistë!
Ka shumë mundësi, që sa herë i ka kujtue këta dy rreshta të kësaj letre Enver Hoxha, “e kanë shtye” me vra shokët e vet që i kanë ba 22 vjetë atë propagandë, sëpse, ata ishin “armiqtë e tërbuem të Partisë e të Pushteit të tij përsonal”!... Ai zgjohëj somnambul dhe shihte çdo natë një njeri në kolltukun e tij e vërriste si kafshë e tërbueme: “... Ishte pikërisht ... ki... armiku i Partisë, ishte pikërisht ki,...armiku i kllasës, po, po, ... ki ishte, për ideal.... e kam parë,... nuk më gënjen mua njeri.... ki ishte..., hiqjani kokën ju them!...se kështu na mëson Partia!”....
Në rreshtin e fundit P. Meshkalla, shkruan: “Nuk me ka shty me Ju shkrue Shkëlqesë, as urrejtja, as ambicioni, as interesi por, vetëm ndërgjegja, e vërteta dhe e mira.” Asht e vështirë me pranue se lexuesi të cilit i drejtohët letra ka mujtë me kuptue se P. Meshkalla, me këto pak fjalë ka thanë një të vërtetë të madhe që nuk mund të kuptohët nga diktatorët, tiranët apo terroristët, të cilëve iu drejtohëj letra. Ata lloj diktatorësh që kishte mbi kokë Populli Shqiptar, nuk dinë me kuptue asnjëherë se çdo vërejtje që bahët nga një njeri nuk ka qellim urrejtje, ambicioni apo interesi kundrejt tyne e, sidomos nga një kundërshtar i tyne, sëpse, të gjitha këto kushte janë idea, mendimi e vepra e tyne, që gjithmonë tek ata janë te lidhuna me krimin e organizuem, sëpse, vetëm ashtu ata mendojnë se sigurojnë pushtetin përsonal të “plotfuqishëm e të përjetshëm” dhe pa asnjë kufizim moral e njerzorë, ashtu siç ishte sistemi totalitar komunist në Shqipni, që kërkonte me çdo mënyrë përjashtimin e Zotit nga historia. Pikërisht, aty ku asht urrejtja, ambicioni, interesi, asht egoizmi. Ku asht egoizmi asht kriza shpirtnore. Kriza shpirtnore asht pjesë e pandame e jetës dhe veprës së diktatorëve, tiranëve dhe terroristëve të popullit, si dhe sherbëtorëve të tyne.
Për ata, fjalët e Meshkallës: “...vetëm ndërgjegja, e vërteta dhe e mira.”, as nuk ekzistojnë, janë jashta botkuptimit të tyne dhe, jo, vetëm nuk dinë me i shpjegue, po as nuk dinë me i kuptue. Ata nuk veprojnë me ndërgjegje asnjëherë, sëpse vetë ky “Revolucion Kultural”, zhvillohet nga “një pakicë e pandërgjegjeshme”. E vërteta dhe e mira janë prap dy cilësi që nuk mund të bashjetojnë me gënjeshtrën dhe të keqën, me hipokrizinë dhe servilizmin, me torturën dhe vrasjën e kundërshtarit ose ma keq, me inferioritetin moral dhe kulturor të një klase pseudointelektuale e terroriste të pashpirt, kundrejt dijetarëve që kanë vue themelët e kulturës së një shteti përparimtar e, që nuk mundën me kenë kurrë trathtarë të Atdheut, sëpse pabesia dhe trathtia ndaj Popullit dhe Atdheut, janë thëmelët mbi të cilat asht i ndërtuem sistemi totalitar komunist. Të trija këto cilesi: Ndërgjegja, e vërteta dhe e mira, shkatrrohën dhe shpartallohën në mënyren ma mizore kur “Një popull asht i lidhun për kafshatën e bukës.” Pra, kur, një popull jeton në kushtet e një kafshës së lidhun tek huni grazhdit barit të thatë e, do të pijë ujë vetëm kur “kujtohët” diktatori, ndryshej, po kërkoj me zgjidhë litarin e pret plumbi. Kjo ishte jeta “e lumtur” e Popullit tonë!...
“Ndërgjegja, e vërteta dhe e mira”, janë e drejta, pikërisht, ajo që mungon gjithmonë aty ku mungon Zoti e, në sistemin komunist asht e padiskutueshme mungesa e Zotit. Anasjelltas, ku mungon Zoti mungon e drejta. Kjo asht edhe një ndër arësyet që ky sistem nuk pranon të drejtën e kritikës ndaj së keqës, që asht pjesë e të drejtave të njeriut. P.Meshkalla asht i vetdijshëm se tek komunistet mungon e drejta , po aty mungon edhe dashnia e vllaznimi e tue mungue të gjitha këto, shpejt do të mungojne edhe uniteti kombëtar që asht përfundimi ose shkatrrimi i pashmangshëm i Atdheut.
Në sistemin komunist “kafshata e bukës”, asht si stoli nën kambët e të lidhunit për fyt me konop. I hoqe stolin....litari ban punën e vet. Kështu, me këte ankth, tmer e frikë, gjithnjë i survejuem nga spijunët e Sigurimit, ka mbijetue për 50 vjet Populli Shqiptar!..jo, pak!
Po, kush guxoi me e thanë këte? –Vetëm një Burrë!...
- E, Ky Burrë, ka guximin me iu kujtue bishave të tërbueme komuniste se jam unë që nuk me tutët syni nga ju e, qé ku më keni:
-Jam Pjetër Meshkalla, meshtar katolik i Shoqënise Jezu.... e, nuk keni shka më bani!...
-Jam Ai,... Padër Meshkalla i vitit 1945 e, qé, jam prap sot në 1967!... “E, do të jem prap edhe mbas jush!... se s’keni shka më bani!”
Nënshkrimi: “Me nderime, Pjetër Meshkalla, meshtar katolik i Shoqënisë Jezu.”
Letra mbyllët në këte mënyrë që përnjëherësh Kryeministri tue lexue fjalën e fundit “Jezu”, me vue shënimin e tij që merrët me mend nga kushdo: “demaskojeni dhe veni prangat!”.
Kush e fitoi betejën?
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4556
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
AT PJETER MESHKALLA - VEPER LETRARE E PLOTE, Posted 25 Tetor 2009, 16:46
Imazh
AT PJETER MESHKALLA S.J.
(Portret i punuem nga F.Radovani. Grafike 1993.)


AI FITOI !

Shkodër, 29 Prill 1967, ora 17.00.
Ditë e paharrueshme në historine e qytetit të Rozafës së thinjun.
Ashtu ndodhi, si kishte parashikue Padër Meshkalla. Atëditë u organizue një mbledhje e organizatës së Frontit të Lagjës “Tre Heronjë”, në Institutin Pedagogjik, për “demaskimin” e veprimtarisë fetare të klerikut At Pjetër Meshkalla. Kishte tri a katër ditë që binte në sy një grup rojesh që silleshin rreth shtëpisë së Tij. Mbasdite Ai doli nga shtëpia rreth orës 16.45’, me mërrijtë në mbledhje në orën e caktueme qyshë në mëngjez. Dy civilë të Sigurimit e pyesin: “Në mbledhje je nisur?” dhe, Ai i përgjigjët –“po!”-. Bashkë me disa të tjerë Ai hyni në Institut, ku përgjithësisht të gjithë ishin me ftesa. Në sallë nuk hyhej lirisht, aty zakonisht hynin të zgjedhunit dhe të porositunit që do të flisnin dhe duartrokitësit e njohtun ndër këto mbledhje. Në fund kur meshtarëve iu venin hekrat për “krimët” e bame, nuk mungonte ndonjë servil që do ti pështynte klerikët për veprën e Tyne fisnike e, këta njerzë të dalluem me gisht në Shkodër, nuk kanë mungue që nga viti 1944.
Hymja e P. Meshkallës në sallë u kuptue nga heshtja që ra aty, po edhe nga ata që ishin jashtë në rrugë mbasi në altoparlant u ndigjuen fjalët: “Qetësi, shokë, ...qetësi!”. Foli drejtuesi formal i asaj mbledhje Luigj Shala, sigurisht i zgjedhun nga Partia dhe mbas tij vazhduan diskutantët e përzgjedhun në të gjithë Shkodrën, me lexue diskutimët e fyemjet e pregatituna nga mendjët e “ndrituna” të pseudointelektualve, që punonin me ditë të tana për këto mbledhje. Mbledhja drejtohëj nga një presidium i përbamë nga Luigji, Vat Deda, Arif Gashi dhe Palok Kraja, që mbajti edhe referatin e hymjes. Filluan mbas tij diskutimët e zjarrta kundër Zotit, Fesë, klerit dhe në veçansi kundër jezuitëve, mbasi atij Urdhni i përkiste edhe P. Meshkalla. Dufin ma të madh kundër jezuitëve e shfreu Jup Kastrati. Ky ishte i posazgjedhuni “Kryetar i Komisionit të Përzgjedhjës së Leteraturës Fetare (Kishtare)”. Ai foli për rolin reaksionar që kanë luajtë jezuitët në Shqipni tue përfshi këtu krejt klerin katolik, madje, edhe ata prej të cilëve kishte vjedhë e përvetësue edhe librat e artikujt që ka kopjue e botue në emnin e vet. Mbas tij e mori fjalën mjeku Ramiz Hafizi, i cili u mundue me shpjegue disa “pakjartësi” të Biblës, por P. Meshkalla i tha: “Shko e lexoi mirë, se nuk janë të shkrueme kërkund tek Bibla këto që thue ti!..”. Foli edhe “shoqja” Angjelina Uli, së cilës në fund të diskutimit i shtërngoi dorën dhe e përgëzoi Shefik Osmani, për fjalët e “bukra” që shprehi në drejtim të Padër Meshkallës. U “duartrokitën” edhe diskutimet e Luçije Gerës, Dedë Kullës, Prenda Dodës, Jolanda Batalakut, Lazër Sekuj, Mandica Jovani etj. Nga salla u ndigjue edhe zani i Vasil Kafesë dhe i Xhemal Dinit që pyeti At Meshkallën: “Ti i ke shkrue Kryeministrit për Inkuizicionin, çka ke dashtë me thanë?” - P. Meshkalla me qetësinë e Tij iu përgjigj: “Shif fjalorin se ka shumë kuptime, ti merr cilin të duesh!”.... Asht kërkue me folë aty edhe mjeku Kol Pepa dhe mësuesi Mark Temali, të cilët nuk kane pranue. Mark Temali, kur asht kërkue me i dorëzue diskutimin Halit Isufi (atëherë drejtor i Gjimnazit), ai nuk e ka marrë se: “E kam pasë mësues P. Meshkallën dhe nuk mund të flas kundër Tij, sëpse nuk nderoj figurën e mësuesit me folë në këte moshë kundër mësuesit tem”. Për të dy Xhemal Dini, sekretar i Komitetit te Partisë ka njoftue Degën e Mbrendshme, “Me pasë në kujdes qendrimin e tyre....”. Xhemal Dini në mbledhjën me sekretarët e organizatave bazë mbajti edhe një referat me temë: “Puna e organizatave bazë të Partisë kundër paragjykimeve fetare, si aspekt i luftës së klasave dhe detyrat që dalin në këtë fushë.” (Referat i përmbledhur i shokut Xhemal Dini, në gazetën “Jeta e Re”, organ i komitetit te Partisë së rrethit Shkodër, me dt. 9 gusht 1967) ku, thotë: “Duke përfituar nga dobësitë e punës politike, ideologjike të disa organizatave të partisë, disa klerikë u përpoqën të ngrenë besimtarët kundër zhvillimit të kësaj lëvizjëje me përmbajtje të thellë revolucionare. Kështu p.sh. Dom Mark Hasi e Dom Pjetër Meshkalla hodhën parudha kundër Partisë dhe Pushtetit tonë....” (Pa fjalën Dom, nuk i dukëj prift At Meshkalla, “shokut” Xhemal!!....).
Për me formulue akuzën ndër këto mbledhje u jepëj fjala edhe klerikëve që nesër me thanë: “E dëgjuat se çfarë tha kundër Pushtetit? Ne nuk arrëstojmë njeri pa fakte!” dhe, kështu, u veprue edhe aty me P. Meshkallën. Kryetari i dha të drejtën e fjalës. Ai doli para auditorit dhe posa iu afrue podit të konferencierit, tha këto fjalë:
“Ah, sa mirë që po më nepët rasa me folë njëherë para popullit me altoparlanta!
Unë jam Katolik dhe besoj në Zotin! Po më vjen mirë, që, po flas prej një vendi, ku, kam mundësi me iu drejtue popullit tem, që më ka nderue, me ka respektue, me ka ndigjue fjalën teme dhe, më ka pritë e përcjellë në shtëpijat e veta, me dashni të madhe. Qellimi i em ka kenë gjithmonë i mirë...me predikue fjalën e Krishtit dhe dashninë ndërmjet të të gjithë njerëzve, të të gjithë njerëzve pa dallim Feje!... Këte kam folë në të gjitha shtëpijat ku kam shkue, ndër Katolikë e Myslimanë, mbasi jemi vëllazën dhe besojmë në një ZOT, jemi të një gjaku, sëpse, jemi të gjithë Shqiptarë... Ka shumë njerzë që kërkojnë me na shkatrrue, me na përça e nda, me zhdukë traditën, me prishë besimin, me mohue Krijuesin tonë, me rritë një rini sërvile e hipokrite, që nesër nuk do të iu durojnë ma as ju, do të ju shporrin qafët e, njëditë ka me ju hangër kryet... Ka këtu në sallë që nuk lanë gja pa shpifë kundër nesh edhe pse me të gjitha forcat kemi punue për Shqipni... Unë e kuptoj mirë që, ata, sot ashtu do të flasin mbasi ba mos me folë ashtu si ua kanë dhanë të shkrueme në letër, nesër pushohën nga puna e në darkë nuk kanë shka me u vue fëmijëve para me hangër, sëpse, të gjithë njerëzit janë të lidhun për kafshatën e gojës... Kjo, asht arësyeja për të cilën i kam shkrue udhëheqësit të Shtetit...kjo, më ka detyrue mbasi Populli Shqiptar asht popull besimtar dhe nuk asht vullneti i tij me prishë atë që ka ndërtue ai vetë me ndërgjegjën e tij... Kurrë, nuk asht Populli shkatrrues i Kishës e i Xhamisë, kurrë, nuk ka nxjerrë jashtë populli priftin e hoxhën nga katundi... Ju, i përgjithsoni vëprimët, ju flitni për Inkuizicionin e Shek. XV, por, ju harroni se shka jeni tue ba në Shek.XX....Njerëzit i dinë të gjitha, por nuk guxojnë me folë se nuk ka liri fjale e tashti nuk ka as liri feje e ndërgjegje....Unë, po ju tham këtu se Populli, nuk asht dakord me shka jeni tue ba ju, ai ka besue dhe do të vazhdojnë me besue në Zotin edhe pa Kisha e Xhamija... Ky vëprim që bani ju sot asht vetëm turp para Zotit e para Popullit, asht turpi i juej para gjithë vendëve të Evropës, mbasi kjo që bani ju sot këtu bahët në pragun e 500 vjetorit të vdekjës së Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastriotit – Skënderbeut, Mbrojtësit të Krishtënimit! Vetëm këte mendoni, shka ka me thanë Evropa për ju! Ajo e njeh Popullin Shqiptar dhe, e di se ka 2000 vjet që Populli ka ndjekë e do ta ruej në zemër Fenë e Krishtit!” (Teksti asht marrë nga Z.N.M.).
U ndigjue një za nga salla, ishte “shoku” Xhemal Dini:“Që sonte populli do të djegin Ungjillin!” –Meshkalla iu përgjigj: “Digjeni edhe ju që sonte, se ka dymijë vjet që thërrasin shokët tuej me djegë Ungjillin e Feja e Krishtit veç sa vjen e forcohët! Shqiptarët nuk e djegin Ungjillin, këte e tham si Shqiptar që jam, mbasi kur kam lindë kam pasë vetëm një emën, ky ishte emni SHQIPTAR, se, linda nga prind shqiptarë. Mbasi u pagëzova me emnin Pjetër, më quajtën edhe Katolik, pra, ma parë jam kenë Shqiptar mandej kam marrë Sakramendët tjera dhe u bana Ushtar i Krishtit dhe i Papës, Mëkambësit të Krishtit në tokë. Emni i parë që kam marrë në këte tokë dhe e kam mbajtë me nderë, asht kenë emni Shqiptar dhe derisa të vdes do të jem SHQIPTAR! Unë i përkas Popullin tem se, ai me njeh mirë dhe e din sa kam ba unë për té, por ai mos harroni se ju njeh mirë edhe ju!”.....
Nga vendët e para u çue në kambë xhelati i njohtun i Sigurimit Xheudet Miloti (që ishte edhe Shef i Seksionit Katolik në Degën e P. Mbrendshme të Shkodrës) e, tue u ngërdheshë i vuni prangat. Parase të hynte P. Meshkalla në gjips të Sigurimit, krimineli e shtyni me shqelm...
Mbas Gjetsemanit, përsëri Kalvar,.... Kalvar i pafund ishte për Klerin Katolik Shqiptar rregjimi komunist! Çohëj e rrëzohej, gjakosej, dërmishej e pështyhej, rrahej e torturohej, varrosej për sëgjalli, mbytej e pushkatohej, tretëj nëpër zallishta e shkurre me coftina. Fluturonin në qiellin e zymtë korba e sorra me copa mishi, zhguni e veladoni në skjep e, askush në Botë nuk mori një “leckë” me Ua fshi fëtyrën e pastër këtyne Martirëve kaq të mëdhaj, të këtij Populli kaq të “vogël”!
Shikonte Evropa... e bante sehirë! Ndokush... edhe zgërdhihej!...
Pak ditë para se të arrëstohej Meshkalla, shkoi në një familje dhe posa hyni në atë shtëpi, plaka që po mbante një nip të vogël (L.K.L.) në dhomë i tha: “Qyqja, mor Padër, nuk di si flet kështu kundër këtyne, sa mire nuk ke frikë... Sa trim je !?...” – Ai, iu përgjigj: “Unë nuk jam trim, po unë po të pyes dishka, ba me ardhë dikush e me të thye shtëpinë dhe me kërkue me të marrë djalin e vogël, shka ban ti?” –“Prite Zot!...”-tha plaka- “as unë nuk e di shka baj për këte djalë!...” –“E, pra, kështu asht edhe puna eme, komunistët donë me më marrë Krishtin që unë e kam në shpirtë e në zemër, unë nuk do të ia lëshoj për sëgjalli!”.
Kësaj fjalë Ai i qëndroi deri në fund. Ja si u zhvilluan ngjarjët:

Padër Pjetër Meshkalla(Dosja 4191|1 Arkivi M.M.Tiranë,1998)
Hetimët fillojnë me 30 prill 1967, ora 08.00. Oficeri pyetës asht Llambi Jegeni, asistues Skënder Myftafaraj. Në kontrollin që u ba në shtëpinë e tij asistoi oficeri kriminel Dhimitër Shkodrani. Arrëstimi dhe kontrolli i shtëpisë u ba me urdhën të prokuror Faik Minarollit. Hetimët u banë në disa seanca gjatë muajt qershor, me dt. 10, 15, 20, 24, 26.
Pyetjet fillojnë nga materiali i mbledhjës së zhvillueme në Institut. Aty përsëriten thanjët e P. Meshkallës, të intërpretueme si vepra kundër Partisë dhe Shtetit, gja, të cilën P. Meshkalla nuk e pranon, mbasi: “Kur një përson i drejtohët Kryeministrit për probleme të cilat i shpreh ashtusi i mendon ai dhe ia shfaqë atij, ai nuk kryen asnjë faj dhe krim kundër Partisë as Shtetit, mbasi me iu drejtue Kryeministrit nuk asht aspak agjitacion, as propagandë!” Rreth letrës që P. Meshkalla i ka shkrue Kryeministrit, hetuesi mundohët me u largue si çeshtje, por kot se Meshkalla qëndron në mendimet e shfaquna aty. Përsa i përket veprimeve të Shtetit në drejtim të Fesë, ata për P. Meshkallën janë të papranueshme, janë shkelje e të drejtave të njeriut, për të cilat vetë Qeveria Shqiptare asht angazhue se do ti ruajnë të paprekuna. Madje, kundërshtimet e Tij ndaj veprimeve antikushtetuese të Shtetit, pranon se i ka vue në dukje që në vitin 1945, në takimin që ka ba në një shtëpi në Tiranë, me vetë Mehmet Shehun. Gjithashtu pranon se i ka shkrue një letër edhe Enver Hoxhës, për shkeljën e të drejtave të katolikve që në atë kohë, bashkë me At Frano Kirin, simbas vullnetit Imzot Frano Gjinit që kryente detyrën e Delegatit Apostolik të Vatikanit në Shqipni.
Hetuesi ngulë kambë se Padër Meshkalla, nuk asht riabilitue për kohën që ka vuajtë 15 vjet në burg herën e parë dhe, se, ka përhapë mendime që shumica e popullit nuk i mbështetë veprimët e Pushtetit. Njëkohësisht, kërkon të mbjellë tek rinia mendime që janë kundër vijës së Partisë. Përsa i përket “Revolucionit Kultural”, që po zhvillojnë masat e gjëra të popullit, Meshkalla e krahason me Inkuizicionin. Për me vërtetue se Meshkalla, ka propagandue kundër Pushtetit, hetuesi ka prëgatitë edhe një ballafaqim me spijunin Dedë Martin Kulla, me datën 28 qershor. P. Meshkalla nuk pranon asnjë nga shpifjet që i ban Deda.
Edhe pse hetuesit ndrrohen, metoda mbetët e njajta. Nuk ka njerzë shpifës që guxojnë me shkelë drrasat e hetuesisë për me i dalë përballë Padër Meshkallës, këte e tregon dosja. Të vetmin njeri që P. Meshkalla, tregon se i ka diftue ai vetë për letrën që i ka shkrue Mehmet Shehut, asht kushrini i tij Luigj Meshkalla, i cili atypëraty, i ka thanë: “Po, a ke luejt mendsh?” dhe P. Meshkalla, tregon si i asht përgjigjë: “Ka dy a tri vjet që mendoj me ia shkrue këte letër, por e gjeta kohën tashti...”. Përmbajtjën e letrës deklaron se nuk ia ka tregue as Luigjit, ndërsa, njerzë të tjerë nuk zehën në gojë, gja e cila vërteton se parashikimi i P. Meshkallës, që hetuesia mos me u interesue për të gjitha qoshët e skutat Shkodrës ku Ai kishte ba vizita e shërbime fetare, u realizue.
Mbas datës 28 qershor dosja ka vetëm shkresën përcjellëse për gjykatën me po atë datë të nënshkrueme nga prokurori Faik Minarolli, që i rekomandon gjykatës ndaj të pandehurit nenin 73/I-rë për dënim. Në dosjen përcjellëse janë futë edhe disa nga fletët e proçes-vërbalëve të hetuesisë së parë, të bame në vitin 1946-47, ku, nënvizohën nga thanjët e P. Meshkallës: “Pushtetin e kam luftue në të gjitha predikimët e mija....Pushtetin në Shqipni nuk duhët ta marrin komunistat, mbasi nuk do të na ndihmojnë shtetët e Evropës... Mbas çlirimit e rihapa rrethin e “Shën Pjetrit” se, mu lutën të rinjtë dhe unë e pashë të nëvojshme, mbasi kishin fillue me u implikue me komunista...”. Prokurori i përmbledhë të gjitha me një fjali dhe shënon: “I pandehuri ka vazhduar të vëprojë gjithënjë kundër Pushtetit Popullor.....”.
Kisha e Motrave Stigmatine (klubi i rinisë) ishte këthye në sallë gjyqi për klerikët që çdo javë po mbushnin birucat e Sigurimit. Pritej vëndosja e ndonjë parulle me karakter ateist në faqatën e saj dhe nuk vononte zhvillimi i gjyqeve, ku, edhe këtu pjesmarrja zakonisht bahëj me ftesa. Vehëj ndonjë altoparlant jashtë nga oborri i shkollës dhe aty kishe mundësi me ndigjue pjesët që nuk ndërpriteshin nga zhurmat e duertrokitjeve ose “difekteve” teknike të transmetimit, që nuk ishin të pakta kur përgjigjët nuk iu shkonin për shtat gjykatësve.
19 korrik 1967. Ditë e nxehtë si ditët e tjera të gjysmës së dytë të korrikut në Shkodër, që me gojën e popullit thirrëshin “djegagurë” pra, me plasë edhe guri nga nxehtësia. Bie në sy zharitja e lulishtave dhe e parqeve të qytetit. Njerëzit qarkullojnë shumë pak në rrugët e çveshuna nga pemët. Secili kalimtar kërkon një skutë me hije sa me futë kokën. Asfaltët e shkrime nga dielli përvlues dukën sikur janë shtrue në atë çast. Ndër rruga shihën vetëm nëvojtarët që kanë të domosdoshme daljën në këte pisk vape. Aty – këtu sheh ndonjë të njohtun në dyqan apo kafe, por tjetër kund nuk shihët asnjëri.
Kjo ditë asht gjetë që aty nga ora 14.00, në pishën e zhegut një xhips i Sigurimit të Shtetit me u ndalue para Gjykatës së Rrethit (tek shtëpia e Dr. Kadukut), dhe në mes të një grupi policësh të mbërthyem me armë në dorë rrethohët një Burrë, që shihët me vështirësi i lidhun duersh me hekra, imcak, i shkurtë, me ecje të shpejtë e hapa të vegjël, i kapun për krahësh nga këta bisha të çapërdisuna si zakonisht edhe pse gjahu asht i lidhun në pranga dhe, gati pa i takue kambët për trotuarin e rrugës e fusin në godinën trekatëshe të Gjykatës, shkapesin derën me forcë dhe...vetëm ndihën shulat e mbrendshëm që ndalojnë hymjen e cilitdo kalimtar. Këte herë gjyqi nuk u zhvillue tek Kisha!!..
Nga një proçes-verbal rreth dy faqësh, i mbajtun po ateditë me 19 korrik, në orën 14.00, shenohët: “Mbas hetimëve të bëra ndaj armikut të popullit Padër Pjetër Meshkalla, Gjykata e Rrethit të Shkodrës e përberë nga: Kryetar: Muhamet Tyli, anëtarë: Ferit Halluni e Gjovalin Jaku, prokuror Kostaq Shandro dhe kryesekretari Ibrahim Stankaj, me vëndimin nr. 44, dënoi të pandehurin Pjetër Meshkalla me 10 (dhjetë) vjet heqje lirie dhe me KONFISKIMIN E PASURISË (së tundëshme dhe të patundëshme). Ai u dënua me masën maksimale se edhe në gjyq deklaroi: -Se po të shprehin lirisht mendimët e tyre (njerëzit) ky Pushtet nuk ka për të zgjatur shumë.”(Marrë nga proçes-verbali i Gjykatës së Rrethit të Shkodrës). Dukët se ajo copë letër nuk tregon asgja, por, jo!...
Njenit prej njerëzve ma të vorfën të Shkodrës, i jepët vendimi i “konfiskimit të pasurisë” e, shka do ti konfiskohëj P. Meshkallës?
Në vitin 1988, pak ditë mbas vdekjës së P. Meshkallës, tek dera e shtëpisë seme me ndaloi fotografi Augustin Kiçi, i cili në botimin e parë nuk donte që të shkruaj emnin e tij dhe, më tha: “Do të tregoj një sekret, që nuk e di askush. Unë po ta diftoj ty mbasi kushedi si vjen puna... Njëditë, me 19 korrik 1967, aty nga ora 13.00, ka ardhë në shtëpinë teme një makinë e Sigurimit dhe një oficer më tha: -Merré aparatin fotografik me vedi, futi një film brënda dhe eja me né se kemi një punë! Më çuan në gjykatë dhe mbasi më futën në sallë, më thanë: -Fotografoje këte!... Të tham të drejtën, njëherë, mu dridhën duartë, po e mora vedin kur pashë që u çue para mikrofonit dhe para se me fillue me folë rregulloi koletin e këmishës, jakat e xhaketës, tërhoqi pak xhaketën e zhubulosun nga mbrapa, tue u mundue me u rregullue për mos me dalë i çkujdesun në fotografi. Ishte P. Meshkalla. Kryetari i gjyqit Muhamet Tyli, i tha: -Fol, shka ke me thanë fjalën e fundit!.. Ra një heshtje...
P. Meshkalla, iu afrue mikrofonit dhe, tha këto fjalë: “JU MË DËNONI SA TË DUENI, MBASI MUE NUK KENI SHKA MË BANI, UNË, PRAP SE PRAP DO TË DAL, SEPSE, JU, SHPEJTË KENI ME MBARUE, MBASI SHOSHOJNË KENI ME HANGËR E, ATY ASHT FUNDI I JUEJ! FEJA E KRISHTIT NUK MBARON KURRË!”
Më tregonte Augustini se i kishte ba disa fotografi dhe në fund të gjyqit ia kishin marrë filmin pra, nuk kishte asnjë. Në sallë nuk kishte njerzë me përjashtim të radhëve të para ku ishin vetëm pak vetë prej aktorëve të teatrit “Migjeni”. Kam pyet disa prej “tyne” për me ditë rreth zhvillimit të gjyqit, por të gjithë më kanë mohue praninë e vet aty.
Padër Meshkalla gjithnjë doli fitues mbi kundërshtarët, Ai gjithmonë e kudo i mposhti ata. Ai gjunjëzoi diktatorët ma të mnershëm e të pashoq që mund të kenë pasë historia e Shqipnisë. Ata para figurës së Tij ishin të pafuqishëm edhe për mjeshtrinë e flligtë të tyne, terrorin, torturën, gënjeshtrën, shpifjën e, sidomos kur para tyne ndodhëj i lidhun për karrigë e me duer mbrapa ndër pranga ndonjë Atdhetar apo Klerik, që përsonifikonte virtytin e burrninë e Shqiptarit, siç ishte At Pjetër Meshkalla. Qendrimi i këtyne burrave zbulon misterin... Ja një rasë:
Mbas dënimit mënjëherë e dërguan në kampin e kryporës së Vlonës. Posa kishte mërrijtë, i kishte tregue një mikut: “Jam kenë shumë i lumtun gjatë hetuesisë, se qyshë ditën e parë kuptova që gjatë kontrollit të shtëpisë seme, Sigurimi nuk kishte mujtë me e gjetë të Shejtnueshmin Sakramend që e kam pasë të mëshehun!”. Atje, Ai do të punonte ndër këneta për me realizue qellimin e komunistëve për të cilin ishin angazhue ata, –zhdukjën e Tij fizike-... Filloi punën me grupin e shokëve që ishte caktue. Shkonte rreth një ore në kambë larg kampit për me u gjetë në vendin e punës dhe me lopatë do të realizonte normën e caktueme. Mos realizimi i sajë sillte pasoja të randa për të burgosunit. Posa mori lopatën në dorë me fillue punën, çfarë ndodhi? Grupi i djelmëve të rinjë që ishin “bashfajtorë” me té, që ishin gjetë të gjithë prej Toskënije, të zgjedhun me qellim për mos me ditë kush asht “meshtari plak” prej Shkodre. Ata i kërkuan një nderë Pjetrit, mbasi ata nuk dinin në atë çast emnin me të cilin do të njihëj ma vonë shoku i punës i tyne. Ata kërkuan prej Pjetrit që ky të shkonte jo fort larg me mbushë ujë për me pi ata gjatë kohës së punës, atë rrugë ky do ta bante dy-tri herë në ditë. Kohën tjetër do ta kalonte nën hijën e një pemës aty afër, ndërsa normën e punës së Tij do ta kryenin djelmtë e rinjë.
He, pra, gjeni si ndodhi kjo punë!?... -Ata nuk e dinin fare kush asht Ky “plak” 66 vjeçar... nga Shkodra.
Ata dinin vetëm një gja; të dërmoheshin e të shkallmoheshin ndër moçale, kanale e këneta për me mujtë me nxjerrë të paktën kockat nga ai vend, mbasi gjithshka humbte në llomin e baltën që përzihej me gjakun e djersën e Tyne e, që, sa vinte dhe i thithte përmbrenda për me i kalbëzue, me i tretë, me i zhdukë, për mos me u pa ma në faqe të dheut, përveç karakterit të Tyne që sa vinte e brumosej me idealin për të cilin kishin hi në atë vend: Antikomunizmin. E, këta djelmë nuk ishin vetëm prej Tiranët apo prej Shkodrët, ku kishte punue e jetue Padër Meshkalla me rininë, por Ata ishin prej krejt Shqipnisë. Kjo ishte arësyeja që ata e respektonin sëpse, edhe Ai i përkiste rinisë së mbarë Atdheut.
Kaluan pak muej pranë asaj peme ku rrinte P. Meshkalla dhe, njëditë papritmas aty pranë ndalohët një xhips. Zbresin dy xhelatë dhe drejtohën nga oficeri i rojës për me ditë se cili asht P. Meshkalla, i flasin dishka në një anë dhe drejtohën nga Patri (mbasi kështu e thirrnin policët) dhe, e marrin me vedi... Ku e çuan? Çfarë kishte ndodhë? -Askush nuk mori gja vesht deri në darkë kur u këthyen të burgosunit nga puna... Kishin hy në zyrën e drejtorit te kampit dhe kanë kërkue nga Padër Meshkalla mos me shkue ma në punë tek kryporia, por me u angazhue me përkthime në një dhomë të veçante, sigurisht mbrenda kampit. Materiali që do të përkthente Ai aty ishte në gjuhën gjërmane dhe do ti sillej nga Tirana. Bahëj fjalë për veprat origjinale të matërializmit... Por, P. Meshkalla, i fortë, i palëkundun dhe trim si gjithmonë, nuk i len me vazhdue bisedën tue ia ndërpre fjalën: “Nuk pranoj me u marrë me këte punë mbasi nuk i jap as rinisë, as pleqve, të përkthyem me dorën teme helmin e marksizëm – leninizmit, atë helm kundër të cilit jam kenë gjithë jetën teme!”. Atëherë, ata e pyesin: “Çfarë punët tjetër din me ba ti?” –Ai, iu përgjigjët: “Vetëm Meshtar!”. Ata prap ngulin kambë: “Po tjetër punë shka din?” – P. Meshkalla iu përgjigjët: “Vetëm me thanë Meshë!”. –Po, mirë, mbas meshët me shka je marrë në shtëpine tande? –Vazhdojnë ta pyesin ata. “Jam marrë me lule” –iu pergjigjët Meshkalla. He, pra, sa mirë !...- i thonë ata, - Këtu para kampit ke me ba një lulishtë, punët e randa do ti bajnë tjerët, ti vetëm ke me u kujdesë për lulët, ndërsa, në kohën e drekës dhe të darkës ke me shpërnda në tavolinat e mencës rriskat e bukës për të burgosunit...një punë e lehtë, por, që, P. Meshkallën e kalonte pothuaj puntorë pranë mencës së kampit. Qé misteri! Sigurisht...ishte Zoja që po vepronte e, që, Ai kishte aq devocion në Té. Tashti edhe Ganxhia kushrina e Tij nuk mund ta ndiqte ma, ishte shumë plakë e shkreta dhe nuk mund të merrte ma rrugët e gjata, të largëta, të vështira, me shpenzime e plot strapaca që mund ti përshkruante vetëm nana eme. Ajo, i ka provue të gjitha tue shkue ndër kampe anë e kand Shqipnisë, prej derës së burgut të Kuvendit të Fretënve në 1946 e deri në të famëshmin Spaç, në 1977. Kur erdhi nga kampi i Vlonës, nana ishte e gëzueme se kishte pa P. Meshkallën tek lulishta para kampit, e kishte përshëndetë dhe ishte dukë mirë me shëndet. Ai i kishte tregue mbas telave me gjëma se merrëj me lule....dhe, nuk shkon ma ndër kanale e punë të randa... Polici e kishte lejue me folë këto pak fjalë....mbasi Atij nuk kishte kush ti shkonte ma atje me e pa, sëpse tashti nuk guxonte ma asnjëri me iu afrue atij vend....
Njëditë, kur P. Meshkalla, po merrëj me lule kishte shkue në Vlonë drejtori i burgjëve të Shqipnisë, ishte afrue tek Meshkalla dhe, e kishte pyet: “Pse punon kaq bukur pra, ti edhe nuk na don aspak né?!” – P. Meshkalla, iu përgjigj: “Asht e vërtetë që unë nuk iu due ju aspak por, më pëlqen me iu ba ju, që me gojën tuej me levdue punën e armiqve tuej!” Cila kulshedër komuniste mund të priste këto fjalë?
Ai mbështetëj mbi atë parim për të cilin edhe kujtohëj prej shumë qytetarëve të cilët dikur e kishin ndigjue zanin e fuqishëm të Tij, tue ushtue prej predikatorës së jezuitëve: “....e, dyert e ferrit nuk kanë me fitue,... nuk kanë me fitue e,... pra,... nuk kanë me fitue!...”
Kushedi, sa herë e përsëriste këte shprehje Gjovalin Prendi, i cili ndër shumë kujtime të tijat imitonte zanin e fortë dhe mimikën e Tij, ashtusi e kishte pa e ndigjue në predikatorën e Kishës së Jezuitëve, kur, ky ishte kenë student në gjimnazin e tyne.

Në vitin 1977, P. Meshkalla u lirue nga burgu.
Mbas lirimit erdhi përsëri në Shkodër, në çerdhën e vjetër.
Nuk shihëj shumë si përpara. Njëditë, u ndeshëm ballë për ballë, u ndalova dhe u përqafuam. Me tha, se, më kishte pa edhe njëherë tjetër, por kishte kujtue se kam frikë me u ndalue me Té. Unë, nuk e kisha pa. E pyeta, se, a del për vizita e më dha atë përgjigje që i kishte dhanë edhe nanës seme pak ditë maparë: “...Tashti shoh se jam plakë, nuk mundëm me durue ma ato vështirësi që kam kalue në hetuesina e burgje e, do të ruhëm mos me u arrëstue ma, se kam frikë se më torturojnë e me lodhin dhe, nga mosha e madhe tashti mund të turpnohëm për gjithë jetën!...”.
Kur vdiq Nana, në vitin 1984 dhe, tezja Rozë, në vitin 1987, Pader Meshkalla, ka ardhë, ka thanë urate tek kambët e Tyne dhe ka bekue trupat e vdekun të tyne. Ai ka ardhë si vinte dikur, kur Ata ishin gjallë. Ai bashkë me né në ato ditë ndiente dhimbjën e madhe të vdekjës së motrave të Tija, Ai gjithmonë kjé një vëlla i mirë i tyne...
Padër Meshkalla ia mërrijti asaj ditë që pat profetizue maparë. Ai pau me sy shka paralajmëroi, diktatorët me të vërtetë hangrën kokat e njeni tjetrit dhe këtij nuk patën shka me i ba. Ai dhe Ideali i Tij, FITOI!
E takova edhe njëherë përkrahu me Zef Mirditën (Bukën), pak pa mërrijtë tek dera eme dhe shkëmbyem pak fjalë rreth shëndetit, për të cilin mu ankue dhe para se të ndahëshim e përqafova si zakonisht...
Nuk më shkoj mendja aspak në ato ditë se ai ishte kenë takimi i fundit me Té!... Ai nuk kaloi kurrma andejpari….
Edhe pse kanë kalue shumë vite, shpesh e kujtoj dhe prap,…me vedi mendoj e, më dukët se, ….njëditë.... unë.... prap do ta takoj !….
Ai, bashkë me veprën e Tij, nuk vdes kurrë në kujtesën e atyne që e njohtën ose i kanë ndigjue vetëm emnin!
Unë kam besim tek Kisha….dhe, besoj se njëditë….jo larg…. Martiri At Pjetër Meshkalla do të jetë në vendin që meriton…. Ajo ka prova të mëdha prej Tij!…

Prof. Arshi Pipa, shkruan për Padër Meshkallën: “...Por, 25 vjet burg ndër burgjët staliniste, peshojnë ndoshta edhe ma randë në kandarin e martirizimit, se pushkatimi”.


Në muajn qershor të vitit 1992, me rastin e vizitës së Prof. Arshi Pipës, në Shkodër, një grup qytetarësh organizuam një peticion për dekorimin e At Pjetër Meshkallës. Firmën e parë e mora nga Prof. Pipa, në muzeun e Shkodrës dhe tue nënshkrue, Ai më tha këto fjalë: “Asht kënaqësi e madhe për mue me nënshkrue këte peticion, për një Burrë të Madh të Kombit tonë si ishte Padër Pjetër Meshkalla. Sigurisht, Ai ka me u dekorue me Titullin ma të naltë shtetnor, por për artistët ka për të qenë e vështirë me ngritë atë monument, në të cilin mund të shprehët Shpirti i Madh i Këtij Meshtari Katolik! U lumtë, për këte mendim që keni dhe Ju falëmnderës që më keni nderue me vue firmën e parë, për një njeri të madh siç ishte Padër Meshkalla!”.
Të nesërmën shkova tek Don Mikel Koliqi, i cili u gëzue shumë dhe mbasi firmoi peticionin më tha: “Ai e meriton, mbasi Ai nuk asht arrëstue kur i ka ra ndër mend atyne, por me punën e palodhun të Tijën në drejtim të Fesë dhe të Atdheut, ua ka shti Ai ndër mend atyne arrëstimin, gja të cilën na të tjerët nuk e kemi ba.”
Më datën 25 shtator 1992, ora 12.00, kam dhanë këte intervistë në Radio “Shkodra”, me rastin e dekorimit të At Pjetër Meshkallës S.J. prej Presidentit të Republikës,
“Me Medaljën e Artë PISHTAR I DEMOKRACISË”.
Kjo ishte medalja e parë që, i jepëj një Kleriku Katolik Shqiptar, prej një forumi të lartë të Shtetit Shqiptar, që nga thëmelimi i Tij.
Drejtor’i Radio “Shkodrës” atëherë ishte Z. Anton Çefa ndërsa, intervistuesi ishte Z. Albert Kurti. Për të dy ruej kujtime të mira!
Pyetje: Asht ba një peticion nga një grup qytetarësh për dekorimin e të Nderuemit Padër Pjetër Meshkalla, mëqë, në këte grup keni ba pjesë edhe ju çfarë mund të na thoni ?
Përgjigje: Peticioni që kemi ba në bashpunim me zotnijtë: Anton Benussi, Kolec Çefa, Refik Bushati dhe Sandër Kaçinari nga Tirana, gjeti përkrahjën e të gjithë nënshkruesve si në qytetin e Shkodrës, si edhe në Kryeqytet. Na ndihmuan në mënyrë të veçantë: Shoqata e të burgosunve politik të Shkodrës si edhe Kryetari i Bashkisë së qytetit tonë, Z. Filip Guraziu. Pranimi për shqyrtim dhe aprovimi i kërkesës sonë nga ana e Presidentit Sali Berisha, tregon se me të vërtetë ka ardhë koha e vëndosjës në piedestalin e merituem të demokracisë, së figurës së P. Pjetër Meshkallës....Këtij “Biri të rrebtë, të një Nanës së ashpër”, që, gjithë jetën punoi për Lirinë, Unitetin e Përparimin e Atdheut.
Pyetje: Ku konsiston vepra atdhetare e Këtij Patrioti?
Përgjigje: P. Pjetër Meshkalla asht ndër figurat ma të mëdha të Atdheut dhe Klerit katolik të salvuem nga diktatura komuniste. Për qytetin e Shkodrës asht nderë e madhe që nxori një Burrë si Ky. Ai ishte atdhetar i flaktë, se, primare për Té ishte kenja Shqiptar!
Që në moshë të re rreth vitëve 1925-30, prej vjershave të para e deri tek artikujt e Tij të rëndësishëm, në të cilët dallohët “Udhë e gabueme”, Ai lufton fanatizmin. Ai thotë: “Vëllazën me të gjithë, këso dore kemi me provue me fakte, se, asht e mundun bashkjetesa ma paqësore dhe ma e frutëshme me besimët tjera.”
Ai luftoi me gjithë shpirtë ndasitë fetare në gjithë Shqipninë. Libri që do të botoj për këte figurë të ndritun ka me i vlejtë rinisë me njohtë edhe ma mirë figurën e Tij.
Pyetje: ....mëqë materiali vlenë per rininë, a ka lidhje kjo me ceremoninë që do të zhvillohët në Universitetin “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës?
Përgjigje: Sigurisht, që po! 25 vjet maparë, në “Revolucionin Kultural”, dijetarët dhe klerikët mendjendritun thirrëshin po në këte auditor dhe, aty iu vehëshin hekrat. Pikërisht aty me 29 prill 1967, u arrëstue edhe P. Meshkalla, Ai Burrë që edhe i pranguem gjujzoi para Tij bishat komuniste, bashkë me ata pseudointelektualë sherbëtorë besnikë të marksizëm-leninizmit, shkatërrues të artit, kulturës dhe arësimit tonë kombëtar.
Për të gjithë qytetarët e Shkodrës dhe mbarë Popullin Shqiptar, jeta dhe vepra e P. Meshkallës, mbetët simbol i atdhetarizmit, besës, burrnisë, fesë, trimnisë, bujarisë, fisnikisë Shqiptare dhe Nderës ndaj Flamurit tonë Kombëtar! Ju falëmnderës!

Në Universitetin “Luigj Gurakuqi” ditën e shtunë,
me 26 Shtator 1993,
në orën 18.00, Populli i Shkodrës me gëzim priti lajmin që:


PRESIDENTI I REPUBLIKËS SË SHQIPNISË

Dekoron:

PADËR PJETËR MESHKALLËN S.J.

Me medaljën e artë

“P I S H T A R I D E M O K R A C I S Ë “



Kaq kam dijtë e, kaq mujta për Ju,


PADËR MESHKALLA !


Lutu per né,

E, për Shqipninë Tande!

Autori

MBYLLJE:

ALBANIAN CATHOLIC BULLETIN
BULETINI KATOLIK SHQIPTAR
(1993 – VOL. XIV, fq. 231)


Radovani, Fritz: At Pjetër Meshkalla, S.J.
Shtypshkroja “At Gjergj Fishta”, Tiranë 1993.

Me sa dij, ky asht libri i parë kushtue jetës e veprës së nji kleriku katolik qi botohët në Shqipni mbas përmbysjes së komunizmit. Me shkrue për At Pjetër Meshkallën, e në të vërtetë për secilin meshtar katolik të mbytun mizorisht nga plumbat ose torturat, puna e detyrueshme në kampët e vdekjës ose helmimi prej dorës së komunistave, do të duheshin volume të tana. Fritz Radovani, auktor i këtij punimi të shkurtë por të ndieshëm e plot inspirim human e fetar, e ka vue rruzën e parë në kollanën e artë t’atyne fatosave që ranë flijë për fé e atdhé. Tjerë auktor si Fritzi të marrin tash shembull e të vazhdojnë me ia shtue këto rruza kollanës me shkrime e vepra tjera për martirët tonë.
Libri At Pjetër Meshkalla S.J., ndahët në tri pjesë. Në pjesën e parë auktori përmbledhtas e me një gjuhë të thjeshtë e të afërme me lexuesin, si i thjeshtë e i afërm ka qenë vetë At Meshkalla, paraqet jetën e tij si atdhetar, meshtar e jezuit me bindjet e tija të forta filozofike, fetare e humane. Radovani përshkruen këtu argumentat e të vërtetat të shqiptueme në rasa të ndryshme prej meshtarit jezuit, që janë ba tashma si lëgjendë e thesar shpirtnuer jo vetëm për katolikët, por për tanë shqiptarët e ndershëm e liridashës. Qé disa shembuj nga libri:

Prej melodise së lehtë të zanit të tij ruhën prap këta tinguj... “Vëllazën me të gjithë, pa dallim feje!” Asht Ati i madh, Ati i të gjithëve, myslimanë e të krishtenë, me fé e pa fé, që hapte krahët e u thontë... “Eni, eni djelmët e mij, durim, të lutemi për ta dhe ti falim!” dhe, sëbashku me të gjithë vazhdonte vuejtjën e mjerimin e pakufi, gjithmonë si Féja e pat mësue, tue pritë delën e humbun... E kur tirani me sy të ngërthyem si mordja, na dukëj n’ate skëterrë, e plot lakmi shifte rininë shqiptare, kah gjak në vetull vëllau vëllaut po i merrte si t’ishte i huej që kombin po i shklet; i Madhi Meshkalla, veç brofte në kambë e zani, si prej vorrit naltohëj deri në qiell: “Na nën dhé e, ju, mbi dhé, por na jemi ma të fortë se ju!”....
Kur britën me djegë Ungjillin – nji za u ndigjue – inkuizicion...! E Ati u tha: “Digjeni po deshët, se as ju nuk keni për t’ia dalë, si paraardhësit tuej, që tash 2000 vjet veç djegin Ungjijtë, por féne e Krishtit nuk kanë mujtë me e zhdukë!” Mizorët terbohën ma zi kur Burri dy pëllambë i shkurtë u thotë: “Unë në Zotin besoj e, do të fitoj... Ju më dënoni sa të dueni, se unë prap se prap do të dal, ju, shoshojnë keni me hangër e, aty asht fundi i juej! Feja e Krishtit nuk mbaron kurrë!”.

Kjo pjesë e librit përshkruen episode tjera të fuqishme nga jeta e këtij martiri në pritje me u shpallë shpejt Shenjt.
Episode me rendësi e tronditëse që sjell libri i Radovanit asht ajo e mbledhjës së përgjithëshme të arësimtarëve me 1967, në Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës, gjatë fushatës se turpëshme të “Revolucionit Kultural”.

“Unë jam katolik e besoj në Zotin!”, ishte deklarata e Meshkallës, “...Se po të shprehin lirisht mendimet e tyne (njerzit), ky pushtet nuk ka për të zgjate shumë!”, kjo deklaratë i tërboi pjesmarrësit e shumë prej tyne bërtitën “Pusho, fashist reakcjonar!”. Ndër ata që folën dhe e shanë Meshkallën me përkushtim e zell partiak ishte edhe Jup Kastrati, që sot mban ligjerata i ftuem nga diaspora e New Yorkut!!!

Pjesa e dytë e librit përmban poezi e shkrime me thema të ndryshme shkrue prej At Pjetër Meshkallës. Qé nji poezi të cilën auktori e ka shkrue gjatë burgimit të tij në Burrel e, asht në themën e Shën Augustinit:

JETË E RÉ
Në zemrën time lindi jeta
...................................................
BB(Burgu i Burrelit)1954 (shif tek Pjesa e II-të, faqe 32.)

Pjesa e fundit e librit të Fritz Radovanit për At Meshkallën, riprodhon shkrime zyrtare nga “Bashkimi” e fletore tjera komuniste kundër këtij tribuni të pamposhtun për fé, liri e drejtësi. Po ashtu botohën disa intervista si, dhe nji biografi e shkurtë e martirit.
Në fund njoftohët për dekretin e Presidentit të Republikës së Shqipnisë, Dr. Sali Berisha, me të cilin At Pjetër Meshkalla S.J. dekorohët me Medaljën e Artë “PISHTAR I DEMOKRACISË”.
Libri i Fritz Radovanit asht për t’u lexue nga çdo shqiptar që mban për zemër parimët e shenjta të atdheut, fesë e lirisë.
Palokë PLAKU
(Pseudonimi i Prof. Gjon Sinishtës)



I dashtun Fritz!

Palok Plaku, Lul’ash Dajçi si dhe, Agim Kosova janë pseudonime të mija.
Të falëmnderës për materialin “11 Mars 1948”, të cilin do ta botoj në numur XV (viti 1994), qi do të jetë i fundit nga shkaku i smundjës së randë që kam.
Tue t’urue shndet e çdo të mirë shpirtnore e trupore:
Të perqafoj,
Gjon Sinishta (firma)


Shenim: Vuna artikullin dhe letrën e të Ndjerit Prof. Gjon Sinishta, në shenjë mirnjohje dhe respekti të përjetëshem, për vlerësimin që i ka ba punës seme modeste.
Ky asht i vetmi artikull që u botue për librin tem mbrenda e jashtë Shqipnisë!

Me nderim të veçantë,
Melbourne 2004. Autori



A L B A N I C A
A Quarterly of Albanological Research and Criticism
Editor: Arshi PIPA

27 - nandor - 1993
I dashtun Fric,

....Devocioni i juej ndaj At Meshkallës asht shembullor. Edhe shkrimi asht në rregull, i rrjedhshëm dhe shprehës. Ka të meta në pikëzim, por ti shkruej, shkruej...se ka me dalë ndonji ... si unë e ka me i rregullue pikat e presat....prap, po përsëris ti vetëm shkruej!...
Ju lumtë ju për guximin me i kujtue klerikët katholikë se ata që pranojnë me shkrue në gjuhën e ndysuar, tue pasë trashigue gjuhën e Bogdanit, të Fishtës e të sa tjerë klerikëve shkodranë e Gegë, ata veçse turpnojnë vetën.
Më vjen shumë mirë me ndigjue se Patër Meshkalla asht nderue me nji ceremoni e cila qenka incizue prej jush. Me At Meshkallën kam pasë miqësi, tue çmue fort karakterin e tij e, të cilit i përshtatët si pak kujt binomi i Fishtës për “Atmë e Fé”.

Tue ju urue çka ju don zemra,

Arshi Pipa

Bashkë me këte letër të Prof. A.Pipës, kam marrë edhe një letër tjetër nga Z. Juljan Çefa, po nga Amerika dhe, po kaq të ngrohtë sa letra e të nderuemit Profesor. Mbetëm mirënjohës!
Melbourne, 2002. Autori.


P Ë R M B A J T J A :


1. AI ISHTE faqe 5
2. PJESA E PARË 8
3. PJESA E DYTË: Nga Padër Meshkalla: Poezi e Kujtime 24
4. PJESA E TRETË: At Pjetër Meshkalla S.J. (Biografi e shkurtë) 53
5. PJESA E KATËRT: AI NUK PËRKULEJ 56
6. PJESA E PESTË: AI NUK THEHËJ 69
7. PJESA E GJASHTË: AI FITOI 87
8. MBYLLJE 101
9. Indeksi i emnave 105



INDEKSI I EMNAVE

Shenim: Numri pranë emnit asht nr. i fq. librit ku ndodhet emni.

ALBANIAN CATHOLIC BULLETIN –
V. 1993, fq. 100
ALBANICA –1993, 103.
A.M.M.T. (Arkivi i Ministrisë së
Mbrendshme Tiranë), 61
Alia Ramiz, 73, 74
Alimëhmeti Xhemal, 16
Alimhilli Zef, 7
Aristoteli, 39

Baqli At Aleks, 18, 69
Bakiu Ali, 58
Banushi Imz. Irené, 13, 53, 64
Batalaku Jolanda, 87
Benussi Anton, 97
Berisha At Florian, 69
Berisha Sali, 97, 102
Biçaku Ibrahim, 10
Bonaparti Napoleon, 32
Bonatti Imz. Jul, 4, 69
Brezhnjev Leonid, 71
Brioti, 62
Buka (Mirdita) Zef, 25, 96
Bumçi Imz. Luigj, 53, 58, 62
Burgu Burrel (B.B.), 4, 10, 41,
Bushati Don Jak, 69
Bushati Refik, 97

Croce B. 49

Çefa Anton, 97
Çefa Juljan, 103
Çefa Kolec, 97
Çitaku Ramadan, 58
Çoba Imz. Ernesto, 12, 13, 14
Çuni Don Pjetër, 78

Dajani At Danjel, 4
Deda Pjetër Ded, 65, 66
Deda Vat, 86
Dega e Punëve të Mbrendshme, 62
Dini Xhemal, 87, 88, 89
Doda Prenda, 87
Dodaj At Pal, 69
Doçi Don Anton, 69
Dun Mao Ce, 71

Fausti At Giovani, 4, 64
Fishta At Gjergj, 6, 10, 52, 78, 80, 100
Frisku Don Rrok, 69

Galilei Galileo, 82
Gashi Arif, 86
Gazeta “Tomori i Vogël”, 51
Gazeta “Bashkimi”, 59
Gazeta “Zëri i Popullit”, 71
Gazulli Don Nikoll, 56, 78,
Gera Luçia, 87
Gruda Don Pjetër, 56
Gurakuqi Luigj, 5, 98
Guraziu Filip, 97

Gjadri At, 64
Gjeçaj At Buon, 69
Gjeçov At Shtjefën, 78
Gjini Imz. Frano, 4, 62, 63, 90
Gjini Pjetër, 90
Gjoka Don Injac, 69, 78
Gjuhadol Rruga, 16, 27, 57

Haberi Imz. Gjergj, 69
Hafizi Ramiz, 87
Halluni Ferit, 92
Harapi At Mark, 78
Hasi Don Mark, 69, 80, 87
Haxhubej, 71
Haznedari Nevzat, 72
Hoxha Enver, 19, 53, 56, 62, 65, 67, 71,82
Hoxha Pranvera Enver, 72
Hrushov Nikita S. 70, 71

I.N.R.I. 6
Isaia Profet, 23

Jakomoni, 63
Jaku Gjovalin, 92
Jegeni Llambi, 90
Jovani Mandica, 87
Jubani Don Simon, 21
Juka Musa, 63

Kaçinari Sandër, 97
Kafeja Vasil, 87
Kaduku Dr. H. 54, 92
Kalaja “Rozafat” 80,
Kallmeti Dava, 16, 17
Kapo Hysni, 73
Kardinal Mikel Koliqi, 69, 97
Kardinal J. Minzenti, 15
Karma At Gjon, 69
Kastrati Jup, 87
Kastrioti-Skëndërbé Gjergj, 5, 21, 69, 73, 88
Kenedi Xhon, 70, 71
Kiçi Augustin, 92, 93
Killer Petar 58
Kiri At Frano, 53, 54, 62, 63, 69, 90
Kisi Imzot, 56
Kisha e Madhe, Kathedrale, 29
Kleri Katolik Shqiptar, 11
Kulla Dedë, 87, 90
Kokoshi Gjergj, 10
Kolegji “Saverian” i Jezuitëve, 12
Konomi Manol, 58
Kovaçi Don Ejëll, 14, 69
Kraja Palok, 86
Kuçi Riza, 67
Kurti Albert, 97
Kurti At Donat, 54, 78
Kurti Don Shtjefën, 53, 63, 64

Laca Don Tome, 69
Lai Çu En, 71
Leci Tome, 16
Leka Luigjina, 54
Lenin Vladimir I. 71
Linz, Austri, 7
Lufi Don Ndré, 69
Lumaj At Gegë, 18, 69

Llupi At Bernardin, 4, 57


Malaj Don Dedë, 4, 13, 57, 69.
Maksen At Zef, 11
Marks Karl 71,
Marksizëm – Leninizmi,
Marku Gjin, 15
Martini Gjergj, 57
Mazrreku Don Nikoll, 18
Melbourne, 3
Meshkalla Age, 8, 52
Meshkalla At Pjetër, 2-103
Meshkalla Hilë, 52
Meshkalla Luigj, 91
Miloti Xheudet, 89
Minarolli Faik, 90, 91
Mojsiu Spiro, 58
Musta Agim, 67
Muzaj Don Anton, 69
Muzhani Don Pashko, 18
Myftafaraj Skënder, 90

NANË Tereza Bojaxhiu, 73
Nigris Imz. Leone, 11, 56
Nika At Çiprian, 4

Oboti Rrok, 53, 64
O.K.B. (“Organizata e Kombëve
të Bashkueme”), 83
Osmani Shefik, 87
Ovidio Fr. D. 49

Papa Piu XII, (1939-1958), 11, 53, 60, 66
Papa Gjoni XXIII, (1958-1963), 71
Papa Pali VI, (1963-1978)
Papa Gjon Pali I, (1978-1978).
Papa Gjon Pali II, (1978-....., fq.18
Parubi Kol, 57
Patriku M. Cerulari, 61
Patriku Foti, 60, 61
Pepa Dr. Kol, 87
Pilati Ponsi, 73
Pipa Arshi, 9, 67, 96, 103.
Plani Don Dedë, 69
Prela At Marian, 69
Prendi Frano, 14
Prendi Gjovalin Sh. 95
Prennushi At Mati, 4, 8, 63
Prennushi Don Kolec, 7, 9, 12, 13, 58, 69,
Prennushi Imz. Vinçenc, 63, 69
Prennushi Nine, 9
Prennushi Pjetër, (ose Tukja K. Dedës) 8
Prennushi Roza, 96
Psim (Pseudonimi), 46

Radovani (De Angeliis) Fritz, 3, 74, 100, 103
Rozafa, 87
Rëmaji, 20, 21
R.P.S.Sh. Republika Popullore
Socialiste e Shqipnisë, 83
Revista “Leka”,
Revista “Kumbona e së Diellës”
“Risospastis” në Greqi, 65

“Sant Elena”, 18, 32
Seiti Hilmi, 53, 70
Sekuj Lazër, 87
Serreqi At Karlo, 69
Sigurimi i Shtetit, 7,....
Sinishta Gjon, 102
Sirdani Don Aleksandër, 78
S.J. “Shoqnia Jezu”, 2, 6, 7, 8
Spiro Nako, 62
Stalin Josif V. 53
Stankaj Ibrahim, 92
“Statuti i Kishës Katolike Shqiptare”,53
Suma At Gaspër, 69

Shajaku At Leonard, 69
Shala Luigj, 86
Shandro Kostaq, 92
Shantoja Don Lazër, 56
Shehu Mehmet, 11, 15, 75, 83, 90, 91,
“Shën Pali”, 21
“Shën Gjon Bosko”, 10
“Shën Pjetri”, 10,
Shkodrani Dhimitër, 90
Shllaku At Gjon, 4
Shllaku Don Mark, 69
Shllaku Imz. Bernardin, 57
Shllaku Maria, 57

Tari (Kraja) Hafiz Ali, 9, 10,
Temali Mark, 87
Tito Josif B. 53
Topalli Pjetër 61,
Toto Leka, 67
Tracki Don Alfons, 4, 11
Treska Lazër, 58
Troshani At... , 62, 64,
Tunxhi Njazi, 16
Tusha Don Pjetër, 69
Tyli Muhamet, 92

Uli Angjelina, 87

Valentini At Zef, 13
Vata At Gjergj, 56
Veronika, 5
Viena, 8
Vishinski, 72

Wisdorf Major, 58

Xoxe Koçi, 77

Zadêja Don Ndré, 4, 56
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Posto një përgjigje 2 postime · Faqe 1 prej 1
Antarë duke shfletuar këtë forum: Asnjë antar i regjistruar dhe 2 vizitorë
Powered by phpBB3
Copyright ©2008 phpBB Group.
Të gjitha oraret janë UTC + 2 orë . Ora 20 Shtator 2021, 01:50
Designed by Monitonix
[phpBB Debug] PHP Warning: in file /web/htdocs/www.proletari.com/home/mkportal/include/PHPBB3/php_out.php on line 33: Creating default object from empty value
Theme by Zeuder
Copyright 2009 - 2010 da Proletari