Gjithcka mbi naten e erret 45vjecare komuniste shqiptare
Moderatorë: Laert, I-AMESHUAR
Posto një përgjigje 445 postime · Faqe 44 prej 45 · 1 ... 41, 42, 43, 44, 45
120 VJETORI I LINDJES SË IMZOT GASPËR THACIT
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
AT GJERGJ FISHTA N’ AMERIKË,...., Posted 24 Qershor 2020, 19:05
2020
VITI I AT GJERGJ FISHTES

-8o VJET-
1940 - 2020
AT GJERGJ FISHTA O.F.M.ASHT MENDJA, ZEMRA E SHPIRTI I
POPULLIT SHQIPTAR !

PLLAKAT NGA FRITZ RADOVANI (2019)


Vllazen e Motra Shqiptarë!

Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit.
Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë e Shqipni…
Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!
Në këte 80 vjetor që i madhi At Fishta mbylli sytë pergjithmonë, mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019. Me respekt, Fritz RADOVANI

Kujtoj…Sot, mbas disa vjetësh:
DOKUMENT I PABOTUEM I AT GJERGJ FISHTES OFM

AT GJERGJ FISHTA N’ AMERIKË, dhe çeshtja e perparimit në Shqipni.
(Dokumenti origjinal asht në Arkivin e Shtetit Tiranë)
Një gjendje e ngjashme me të sotmen (Qershor 2020)

Imazh

Janë tre muej që At Gjergj Fishta O.F.M., Françeskan dhe Deputet në Këshillin Kombtar, gjindet n’Amerikë, e shumë kush nder Shqiptarë të ktûshem, qi endé s’kanë pasë rasë me u pjekë me Tê, janë interresue të dijnë qellimin e t’ardhunit të Tij në Botën e rè – n’Amerikë.
At Fishta i trembej coptimit të trojeve shqiptare, simbas interesave të grupeve politike, që lirinë e pamvarsinë e kishin kthye në një “vlerë” për nevojat e tyne, dhe jo për të mirën e Shqiptarve.
Edhé né të redaksisë së “Diellit” na ká rá me kênë të pvetun mbi ketë çeshtje; prandej, tue u ndollë në këto ditë At Gjergj Fishta këtû në Boston: Mbasi edhè ndjesi miqsore të kahershme e njëmori idealesh kulture e perparimi e lidhin me Kryetarin e Federatës “Vatra”, z. Faik Konitzen: Muerme rasen, njëditë që edhe në Redaksinë tonë, t’a pyesim familjarisht, se cili ishte qellimi, qi e kishte sjellë e prue këtû në ket dhé?
•E qe se shka na u pergjegjë Deputeti i Shkodrës, mbasi formalisht na deklaroj njëherë mâ perpara, se s’kishte kurrnjë misjon zyrtar prej anës së Qeverisë s’onë Shqiptare:
“- Po m’vjen fort mirë, na tha, që po ma lypni ketë fjalë, pse kështu tash po m’bjenë rasa t’ju flas edhé mbi do çeshtje, që âsht mirë t’i dijnë Shqiptarët e Amerikës e sidomos, të Federatës “Vatra”.
Shqipnija, si dihet, sot âsht e lirë. Shka para këtyne pêsmëdhetë vjetve per né do t’ishte kênë teper anderr me e pasë pa, sot po e shofim të realizueme. Na sot kemi një Parlament t’onin, një Qeveri t’onen e një Këshill të Naltë Regjencet, që pervetson në vedi sovranitetin dhe pamvarsinë e Popullit Shqiptar. E as nuk ká mâ turqë në Shqipni, as grekë, as serbë, as italjânë: Ká vetëm Shqiptarë të lirë! Triumfi i idealit t’onë – I Françeskânve të Shqipnisë. Të tanë kombi e di, po, se me sa ndergjegje Françeskântë Shqiptarë janë mundue t’a kryejnë detyrën e vet ndaj Atdheut, në daçi me mjete kulturale, në daçi tue marrë pjesë aktive nder të gjitha levizjet kombtare per lirinë e Atdheut.
Endé qet avull gjaku i Françeskanit Shqiptar atjé në Kosovë, qi nëper bajoneta të sllavit ju bâ flij Atdheut! Por liria e pamvarsia e një shtetit nder kombe të qytetnueme nuk janë per këta, që ndonjë njeri ase ndonjë kastë e shtetit mund të losë me fatin e popullit si të duen, pa kontroll të tjerve; shka ndollë ndër shtete autokrate e despotike sidomos kombet barbare: Por per t’i sjellë të maren popullit, tuj e bâmë me perparue materjalisht e moralisht. Prandej, tue kênë se e mara e perparimi i një populli rrjedhin prej gjêjes së tij ekonomike e prej shkalles së zhvillimit të mendjes së tij, merret vesht mirë fillit, se prej një populli të qytetnuem, posë se i lirë politikisht, lypet që ai të jetë i lirë edhe ekonomikisht, e që qytetasit e tij të ndollin në një shkallë kulture të mjaftuehsme, për me dijtë me krye detyrat me ndergjegje e me perdorue tagret me kohë, me vend, me mënyrë; si edhé me pasë aq zotsi, sa me u bâ ballë si duhet e sa duhet nevojave të reja të jetës, në të vuemit e të cilave rrin perparimi i popujve të qytetnuem. Si shifet, prá, prej shkallës së kulturës së një populli mvaret e gjithë jeta e tij politike e ekonomike, si edhe i gjithë perparimi i tij.
Tash unë po pyes Zotnin t’uej; Populli Shqiptar, që sot politikisht âsht i lirë e i pamvarun, a ka një shkallë kulture aq të naltë sa me i kuptue si duhet e sa duhet detyrat e veta?
Puna e tij a prodhon aq sa lypet per me jetue mirë e pa u bâ ky robi i huej ekonomikisht? N’ atë shkallë kulture, n’të cilën gjindet sot shqiptari a âsht pernjimend i zoti të perparojë? Kur të vemë oroe, se sot per sot në Shqipni, pa kênë caktue endé kufijtë e sajë e tue u dijtë, se pa një Qeveri të vendasve shteti s’mund të ketë kredi perjashta e me vue oroe, po tham, se në pêsë javë mund të ndrrohen pesë Ministri: se shqiptarët, të cilët perpara u vritshin kokrra-kokrra, sot vriten çeta – çeta e jo, si motit, per pikë nderit a erzit, por per katër kamë të “kolltukut” të njanit a të tjetrit Minister a Deputet të kombit: bakajt, hamajt, matrapazat, teneqexhi, kallajxhi, analfabetë gjithfarësh, mund të vênë sŷnin me u ngjitë nder zyret edhé ma të naltat e Shtetit: se ushtria e jonë – mbrojtja e jetës kombtare – mund të lëshohet nder duer oficierash, qi, para këtyne dhetë vjetve kanë vra e pre, e vjerrë, e djegë, e pjekë shqiptarët, për arsye qi këta lypshin lirin’ e jetën kombtare; se nder zyre të financave tona mund t’u jepet punë edhe atyne mehmurve, qi kohen e kalueme kanë mujtë të jenë têja, a ma mirë me thanë, rrenimi i financave të një Shteti të huej: kështu edhe kur të merret parasyshë, se edhe sot Shqiptari, me gjithë liri e pamvarsi të veten, han bukë thatë e bishta purrijsh, si perpara: se Qeverija s’ka kenë e zoja as me çilë kund një pash rrugë të re, as me meremetue kund një pash aso rrugash, që na i lanë ushtritë e hueja: se taksa daganore mund të mos vehet mbas interresave të gjalla të kombit, due me thânë, mbas peprarimit të bujqësisë, të tregtisë, t’indrustrisë e mbas natyret të perpjekunave tona me Shtete të hueja, por mbas nevojës së kashës së Financave, sa per të mbajtë në kamë zyret me rroga àr, të cilat zyre, masandej, mund do të jenë të hapuna, ndoshta jo aq mbas nevojave të Shtetit, sa mbas numurit të kushrijve, miqve e të dashamirve të ministrave e të nëpunsave të naltë të tyne, mjerisht duhet me thânë, se populli Shqiptar s’ká as kuptimin e as ndergjegjen e vertetë të lirisë politike individuale e kolektive; s’ká zotsinë e mjaftueshme, per me mbajtë pamvarsinë ekonomike të veten, e se prandej, as gjindet në një shkallë kulture aq të naltë, sa me sigurue perparimin e vet, pa të cilat veti një popull as mund të jetojë e as s’duhet të jetojë si shtet i pamvarun.
•Atëherë, mbas fjalve të Zotnisë s’Uej, i thame Deputetit të Shkodres, Populli Shqiptar as mujka me jetue, as u dashka që të jetojë i pamvarun?
- Un nuk e thashë ketë fjalë, na u pergjegjë; por fundi aty del.
Si janë njerzit e punët në Shqipni, sot per sot kurrkush s’ja shef hajrin pamvarsisë së Shtetit Shqiptar, perposë zyrtarësh e parlamentarësh. E po, a per të mbajtë me rroga àr nja tri a katërmijë zyrtarë, të cilët, jo se janë, por mbas mentalitetit, qi frymzon njerzit e punët në Shqipni, mund do t’ ishin edhe asish, që kanë mujtë me vra njerëz me pare: që kanë mujtë me vra bujqit per t’ju pushtue tokën: që kanë pushtue tokët “miris”; që per interresa të veta, per një “qifllik”, per një “titull”, do t’ishin gati të pshtyejnë n’Atdhé e n’ndijesitë mâ shêjta të jetës: vetëm për me mbrojtë, po thom, me rroga àr këta tri a katër mijë zyrtarë, Populli Shqiptar do të livroj tokën, do të bâjnë tregun, do të punojnë zanatin, do të marrë shtegun e të kalojë mal e dèt’ e të vijë n’Amerikë, të rreshket me natë e ditë në zjarm të fabrikave!
Një pamvarësi këso dore mund të hyjnë në punë, ndoshta, në Zanzibar, në Marok, në Turki, por jo në Shqipni!
Po s’perparoj Populli Shqiptar moralisht e materjalisht, né pamvarsija s’na duhet asgjâ.
Lirim, Pamvarsi, Qeveri, Parlament, Këshill’ i Naltë e s’di shka tjeter s’mund të kenë farë kuptimit per né, déri që populli mos të vêhet n’at shêj vendit që të perparojë; janë një lojë fjalësh, per të mbajtë popullin n’errsinë per dobi të do njerzve që kuptojnë Qeveri, por jo Atdhé. E ndoshta, shi per ketë punë i ngrati Populli Shqyptar, megjithse paguen tash dy vjet shtadhetenandë Deputetë, s’ka endé një statut, s’ka endé një formë politike të caktueme të shtetit të vet, e âsht i ngushtuem të mbahet per një ligjë ibride qi s’ âsht ekspresjoni i shpirtit të tij e që kurrsesi s’mund të perkojnë me nevojat t’jetës së qytetnueme të sotme.
Por, në tjeter anë, kur të vêmë oroe ushtarët Shqiptar, të cilltë, per kah dishiplina, per kah shpirti marcial e sjellje n’ushtrime, mund të percaktohen me ushtar t’ushtrive mâ të para t’ Europës: kur të vêmë oroe oficerat e rìj të tonët (pa)nderlikim besimit që, janë rritë me ndijesi kombtare e ushtrue nên dishiplinë të shkollave ushtarake të do kombeve qi trimnin e burrnin i kanë zanat, janë gati të bajnë flij per të mirën e Atdheut, jo vetëm vedin, por edhe shtëpijat e fshatet e veta: kur të vênë n’oroe prap zyrtarët e rìj tonë, që edhé këta rritë me ndijesi kombtare e frymzue me dashtni Atdhetare, jo vetëm që kanë kompetencen e punës, por edhé kuptojnë në të gjithë hapsinën e vet detyrën e nderen e zyreve adminstrative: e sidomos, kur të marrin parasyshë ndigjesen e popullit, që bân, sado që dron se djersa e tij derdhet kot nepër mejhana sidomos, të Tiranës, e nep djelmët e vet ushtarë, sado që shef se s’po i mbesin perballë t’anmikut në kufi t’Atdheut, por ferrave e shkurreve mbrenda Shqipnijet perballë të vllazenve të vet, tue luftue per shkas t’ambicjoneve të poshtme të do zyrtarve, që janë bâ “shqiptar” qyshëse kanë dalë rrogat àr e që kanë kênë, janë e kanë me kênë gjithmonë ekspresjoni i regresit e i barbarisë azjatike: pse ujku ndron qymen, por jo vesin: tuj marrë parasyshë, po thonë këto fakte, do të thonë edhe që Populli Shqiptar jo veç, se mund të jetojë, por se do të jetojë i Pamvarun.
Gjallnija e shpirtit Shqiptar âsht veshkë e jo tha: e kanë veshkë mentalitetet e hueja, që, si bimë parasite në një landë, janë shartue në tê perdhuni; prandej, po mujtem na me i krekcue me kohë këto mentalitete t’hueja–këto gallica parasite t’shpirtit Shqiptar, pamvarsija, sovraniteti e jeta kombtare e Popullit Shqiptar janë të sigurueme pergjithmonë.
•Jemi kryekput një mendimit me Ju “Uratë”; por si thoni Ju, se mund të pastrohet psikja e popullit Shqiptar prej mentaliteteve të hueja, para se të na i pertrihet ndonjë rrezik jetës sonë kombtare e politike? E pvetem atëherë At Gjergj Fishtën, i cili na u pergjegjë këso dore:
- Mbas mendimit tem kishe me thânë, se puna ma e parë që do të bajnë Shqiptarët, per me pshtue kombin prej rrezikut, qi i kercnohet per shkak të ndryshimit të mentaliteteve âsht ky: mos me lanë të kenë dorë në Qeveri e n’adminstratë të gjithë ata Shqiptarë qi kanë kenë edukue mbas mentalitetit sidomos të Stambollit, t’Athinës e të Venedikut; pse, tue kenë këto tre qytete tri qendra të daluna mifshliz, këto s’kanë zotsinë t’a rrisin menden e nierit mbas ekzigjencave të kohve e të vendit, por vetem mbas andrravet të një lumnisë së kalueme: prandej kultura e këtyne qytetasve s’ká mujtë të formoj qytetas me ndijesi si e lypë nevoja e Atdheut, por kanë trajtue, individë të dhanun me mish e me shpirt mbas atyne popujsh, qi motit paten krijue këto tri kultura, aq sa me mrrijtë me u quejtë me emna të tyne e me lakmue me u bâ robt’ e tyne.”
Shenim F.R.Qershor 2020. Dokumenti origjinal i perket vitit 1924.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
Kujtoj…Sot, mbas sa vjetësh:, Posted 26 Qershor 2020, 13:03
2020
VITI I AT GJERGJ FISHTES

-8o VJET-
1940 - 2020
AT GJERGJ FISHTA O.F.M. ASHT MENDJA, ZEMRA E SHPIRTI I POPULLIT SHQIPTAR !
PLLAKAT NGA FRITZ RADOVANI (2019)



Vllazen e Motra Shqiptarë!

Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit.
Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë e Shqipni…
Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!
Në këte 80 vjetor që i madhi At Fishta mbylli sytë pergjithmonë, mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019. Me respekt, Fritz RADOVANI


Kujtoj…Sot, mbas sa vjetësh:

Imazh


Epitafi mbi vorrin e Gjuhës Gegnishte mbyllet me këto fjalë: “Kongresi i Drejtshkrimit ishte një fitore e vijës marksiste – leniniste të PPSH për zgjidhjen e drejtë të problemit të gjuhës sonë letrare kombtare. Ai ishte shprehje e dashurisë së thellë të gjithë popullit shqiptar për gjuhën e vet amtare dhe e kujdesit të tij të pandërprerë për zhvillimin e lulëzimin e saj.”
(Fjalori Enciklopedik fq 510). “Kongresi i drejtshkrimit i vitit 1972”.

At Gjergj FISHTA:


I DBUEMI

Lamtumirë! – Vendet e mija,

Qé, po zhduken dalë-kadalë;
Gjimon deti, ushton duhija,
Lkundet barka valë mbi valë.
Kah njai diell, qi asht tue flakue
Andej fill un tash do t’veta....
Lamtumirë! Atdhé i bekue!
Lamtumirë! Persa t’ jet jeta!
Neser nade kur mbi né
Rrezja e diellit ka me ra,
Kush e din sa ujë e dhé
Mue prej teje ka me m’ da!
E por n’ pvetsha rêt mizore,
E por n’ pvetsha zojt e detit;
Se per ty, moj tokë Arbnore,
S’ ka me m’ folë ma kush mue t’ shkretit.....
Tjera fushë e tjera zalle
Kam me pa, e tjera dete:
Kam me ndie, po, tjera valle,
Tjera gjuhë, n’ tjera qytete;
Vendin t’em, por, s’ kam me e pa,
Ku kam lé e jam burrnue;
Syt e mi edhe kanë me kja,
Pa u gjetë kush, qi me i ngushllue.
Pa kend t’ emin, posë nji Zotit,
Tue shtektue per dhé të huej,
Kanë me m’shkue mue ditt e motit
Sha e perbuzun prej gjithkuej.
Kam me pasë shkretinë per voter,
E per shtroje të ndezten ranë;
Kam me pasë ulkojen moter,
Kam me pasë, ehu! Tigren nanë...
Nana e mbetne per së gjallit
Ka me m’ kja, kushdi, ndo ‘i ditë
Dersa motra, dekun mallit,
Kot ndo ‘i herë mue ka me m’ pritë.
Ka me i njehë, po, krushqt, e mjera,
Me i prue nanës n’ shpi nji ré:
Por i vllaj, kushdi, m’atë hera
Ka me u kalbun per nen dhé!
E njai dhé – heu! Kob prej qiellet!
S’ ka me kenë, jo, dheu i t’ Parvet,
Ku ma bukur qiella kthiellet,
Ku ma ambel n’ gjuhë t’Shqyptarvet
Para Hyj’t naltohet luta,
E ku besa asht e shejtnueshme
E ku zemrat s’dijn shka asht tuta,
E ku bjeshkët janë të madhnueshme.
Oh! Ju bjeshkët e Shqyptaris,
Ku ma mirë shndritë dielli e hana,
E ku logu a’ i bujaris
E ku rriten djelm si Zana!
Un ju kurr s’ kam me u harrue,
Kahdo t’ m’jet gjykue me u endë:
Dersa t’ muj me ligjirue,
Ju gjithmonë kam me u permendë!
E ato halë e qepariza
Kam me i pasë nder mend gjithmonë,
E ato stane e njato mriza:
E ato berre e ato kumbonë...
Por, oh vàj! Malet e mija,
Qé, po zhduken dalë-kadalë;
Gjimon deti, ushton duhija,
Lkundet barka valë mbi valë,
Lamtumirë, pra, bjeshkë e male!
E ju krepa edhe ju curra;
E ju breshta e ju gjeth hale,
E ju prroje edhe ju gurra!
Lamtumirë, ju mrize e stana!
Lamtumirë, kumbona e berr’e!
Lamtumirë, ju fusha t’ gjana,
Ju livadhe, enè ju djerre.
Lamtumirë! Ti shpija e t’ Parvet,
Ku ma s’ parit m’ agoi drita
E ku strehë u dhaçë shtektarvet
Miqt e babës edhe ku i prita.
Lamtumirë, carani m’ voter!
Lamtumirë, ju armët e shkreta!
Lamtumirë, ti nanë e moter!
Lamtumirë, persa t’ jet jeta....
O shtegtar, m’ nji vorr të ri!
N’ has’sh ndo ‘i herë ti, tue ndjekë shtekun,
T’ çilun n’ ranë nper ndo ‘i shkreti,
Aty vetë kam me kenë dekun.
Nji kryq drunit, t’ kjosha true,
Ziere e venma permbi krye,
E, nemose, ti per mue
Lutju Hyj’t per shka t’ kém fye.

Shenim FR:
Tek ky mergimtar i dbuem i At Gjergj Fishtës gjejmë:
Mallëngjim Shqiptari, nostalgji gjuhe amtare, votret e beset, nanët e motret; përmallim për mbarë botën e thjeshtë e fisnike qi e rrethon, ku asht burrnue: bjeshkë, mriza, kumbonë, livadhe e djerre, e së mbramit...
Përmallimin i ndjeshëm per largimin e sa e sa Shkrimtarve tanë nga të gjitha tekstet shkollore dhe Letersia Shqipe (mbrenda e jashta Atdheut), prej Akademisë Antishkencore e Antishqiptare.., të Tiranës së tiranve!
***
Faktet provojnë sot se janë perjashtue ajka e kultures sonë kombtare, e Ata janë:
Imz. Pal Engjulli, Don Gjon Buzukun... Budin, Bardhin e Bogdanin e të gjithë brilantët pasues të Veriut...
Don Aleksandër SIRDANI, At Anton HARAPI,
Anton LOGORECI, At Anton ZANONI, Arshi PIPA,
At Bernardin PALAJ, At Benedikt DEMA, Branko MERXHANI, At Daniel GJEÇAJ, At Donat KURTI,Dedë GAJTANI, Engjëll RADOJA, Ernest KOLIQI,
Et’hem HAXHIADEMI, Elena LULI, Faik KONICA,
Frano ALKAJ, At Gjergj FISHTA, Gjergj PEKMEZI,
Gjon SINISHTA, Guljelm DEDA, Ilo Mitkë QAFËZEZI, At Justin RROTA, Don Kolec PRENNUSHI (Pseudonim Mujs POLEMI), Karl GURAKUQI, Kolë Bib MIRAKAJ, Kolë THAÇI, Konstantin KOTE, Kostë A. ÇEKREZI,
At Konrrad GJOLAJ, Krist MALOKI, Kristo FLOQI, Don Lazër SHANTOJA (Pseudonim Y...), Lef NOSI, Imz. Luigj BUMÇI, At Luigj MARLEKAJ, Luigj THAÇI, Lumo SKËNDO (Mit’hat FRASHËRI),
At Marin SIRDANI, At Mark HARAPI, Mark DEMA, Martin CAMAJ, Mati LOGORECI, Mehdi FRASHËRI, Musine KOKALARI, Mustafa KRUJA – MERLIKA (Pseudonim Shpend BARDHI), Namik RESSULI,
Ndoc VASIJA, Don Ndre ZADEJA, Poeti i ambelsisë...
Don Nikoll GAZULLI, Nikoll DAKA, Pjeter GJINI,
Don Nikoll MAZRREKU, At Pashko BARDHI,
At Pjeter MËSHKALLA, Imzot Prend DOÇI,
Qemal DRAÇINI, Sami REPISHTI, Simon SHUTERIQI, Stavro SKENDI, Tajar ZAVALANI, Vangjel KOÇA,
Vasil ALARUPI (Bendo Shapërdani),
Imzot Vinçenc PRENNUSHI, Zef M. HARAPI,
Zef SCHIRO Jr. (I riu), Zef ZORBA, Zoj XOXA,
Dijetari At Zef VALENTINI, etj.., etj…
“Visari Shpirtnuer” i shumicës së Popullit Shqiptar asht Gegnishtja!”
Melbourne, 26.VI.2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
PERKUJTOJ DON KOLEC PRENNUSHIN..., Posted 30 Qershor 2020, 18:31
Pregatitë nga Fritz RADOVANI:
PERKUJTOJ DON KOLEC PRENNUSHIN...

Imazh
DON KOLEC PRENNUSHI
(1902 – 1950)


Në 70 vjetorin e vdekjes...
Kjo pjesë letrare asht shkrue nga Don Koleci me pseudonim Mujs Polemi dhe, asht botue në antologji “Rreze Drite” në vitin 1941.

TË VËRSHUEMIT

Buna asht breg në breg. Bora maleve asht de prej erës së jugut e ka ajë lumin. Me madhni të njij ngallnjyesi, të cilit s’ka forcë qi i ban ball ulët rryma e gjanë pa pushue. Gjindja janë strukë nëpër shtëpija. Ndonji bari i rrall qi nget kah shtëpija kqyrë pa da at element të mnershëm, qi vjen tue u shtri me kërcnim. Në të tanë katundin zotnon nji qeti vorresh porsi në nji qytet të mundun qi pret tue u dridhë kur të derdhet ushtrija me ba rrufi.
Qielli asht terratisë. Ret e zeza si male vigane njiten prej gryke. Duket se të tanë kupa e qiellit asht tue u dyndë si të njitej deti mbi horizont. Së largu ndihet gjama e ndryme e bumbullimës qi dridhë shtëpijat me themel. Deti, i tollovitun si përbindsh i egërcuem buluron për mnerë.
Mbi horizontin e ximë kah gryka shpërthejnë prej gojve të reve të zeza porsi gjarpij rrufet vetuese e futen vrap në gjinin e zymtë.
Nji fishkullimë e thekshme shiroku kalon nëpër shelqe e plepa porsi piskamë orësh qi ikin prej katundi.
Mandej nji hingllim e ulurim i tërbuem nëpër gembat e landvet qi shpërvilen e përkulen si vigaj, qi luftojnë me elementa të shpranguem e mbrapa shtërgata me trollim të frigueshëm. Shiu me shena ka veshë shtëpijat e landët. Tushti i stuhisë e ka pështjellë katundin mbarë. Rêtë janë bashkue me uj poshtë qi ka nisë me lëshue.
“U thye penda e madhe!” ndihet nji vigëm e tretun nëpër ushtimë të motit. Uji derdhet nëpër rruga të katundit porsi pushtues krenar mbi plaçkën e vet.
Rrugat nji metër e ma nën trollin e shtëpijavet e të kopshtijevet mbushen me uj qi shkon tue u rritë pa da. Ndihet kushtrimi i ndonjij bariu qi ka mbetë me gja në fushë qi e bredh ushtima e valvet me ndërlikim të zymtë. Valët e harlisuna dirgjen si aradhet e rrebta t’ushtrisë ngallnjyese. S’ të dallon syni përveç shtëpija të zhytuna n’uj.
Errej nji mbramje e ftoftë. Qelqet e dritores n’odë të zjarmit krisshin prej pikave të shiut qi shkrepshin pa pushue. Era e fortë, hove-hove kthente tymin e tymtarit teposhtë qi na pshtielltë për rreth votre.
Zjarmi strukej herë në njenën në anë, herë në tjetrën. Tjegullat kërsitshin në pullaz. Shtëpija mbarë gjimonte prej duhmë s’erës qi frynte me tërbim.
Përjashta ushtonte zhaurima e ujnavet qi bajshin rrjedhat e trumhasuna, e rridhte zymtas krah për krah me gjamën e stuhis.
N’errsinë e heshti të natës gjithkah prej ujnash edhe mjedis shtëpijave të njij katundi e ndien njeriu vetmin e trishtueshme, si të gjindej mbi nji gumë mjedis detit e pa fuqin e vet para këtij elementi të tmershëm.
Të nesërmen në mëngjes mendimi i parë qi m’erdh kje nji.
Dola në dritore. Kishte dalë nji ditë prandvere. Natën kishte çue murrla e ra borë bjeshkvet. Malet e kaltërta kah veriu ngrehshin në horizont majat e mbulueme në borë, qi vetojshin në rreze të diellit. Përmbi majën e Rumis endej hija e rêve të bardha qi velizojshin në kupen e qiellit.
Poshtë ujnat e ndyta të Drinit qi kalojshin me shushurimën e trishtueshme e shkulmet qi rrihshin me sulmet e veta muret e shtëpijavet hidhshin në kreni porsi trofe plaçkën e bame: cokla, cunga, trupa e bagti të mbytuna. Nëpër dritore burrat i bajshin za shoqishojt tue pyetë si kishin gdhi. Nëpër katund shkojshin e vijshin lundrat tue u bajtë tagji bagtive. Vetë sulja e vogël me nji njeri dy gisht mbi ujë, dukej porsi shigjetë rrymës teposhtë me u dridhë tue e pa.
Dam të pamatun ban të vërshuemit në katund.
MUIS POLEMI
***
Shënim (FR): Don Kolec Prennushi asht le me 1 Janar 1902, në Shkoder. Asht kenë i pesti Meshtar i Familjes Prennushi në Shek.XX. Mbasi perfundoi seminarin e Jezuitve në Shkoder, vazhdoi studimet në Linz t’ Austrisë. U shugurue Meshtar me 25 -6- 1925.
Ka sherbye si famullitar në Barbullush, Mal të Kolaj dhe Dajç të Bregut Bunës.
Asht Autor i disa librave me karakter filozofik dhe letrar. Perkthyes i perkryem.
Don Koleci, ka shumë artikuj të një rendsie të veçantë në revistat: “Leka”, “Kumbona e së Diellës”, “Hylli i Dritës”, “Cirka”, “Zani i Shna Ndout”, “Lajmtari i Zemrës së Krishtit” etj., ku, shpesh përdor edhe pseudonimin Mujs Polemi.
Nuk ishte dakord me nenshkrue “Statutin e Kishës Katolike Shqiptare”, prandej edhe u arrestue me 5 Dhjetor 1948. Mbas 11 mujsh hetuesi në Shkoder, u lirue me shpresë se do të firmojnë... Në muejn Qershor 1950, u keqsue me shndetin e zemres, që i ishte shkatrrue në hetuesi dhe me 2 Korrik 1950, vdiq në Shkoder, ku edhe u vorrue.
Prof. Ernest Koliqi transmeton nga Italia: “Shuhet edhe një penë e artë e letersisë sonë, vdiq në Shkoder pa pritmas Don Kolec Prennushi, letrar i shpresave të mëdhaja...”
At Zef Valentini e ka cilsue: “Kardinali i ardhshem i Kishës Katolike Shqiptare”(1938).
At Pjeter Mëshkalla shkruen nder kujtime:“...Dhimbja ma e madhe që kam ndie në zemër kur ishe në burgun e Burrelit, asht kenë ajo e vitit 1950, kur mora vesht vdekjën e shokut dhe mikut tem të vetëm të të gjithë jetës, Don Kolec Prennushit.”
Gjithshka parashikoi Don Kolec Prennushi, u ba realitet në Shqipni...
Melbourne, 1 Korrik 2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
2020
VITI I AT GJERGJ FISHTES
-8o VJET-
1940 - 2020
AT GJERGJ FISHTA O.F.M.ASHT MENDJA, ZEMRA E SHPIRTI I POPULLIT SHQIPTAR !
PLLAKAT NGA FRITZ RADOVANI (2019)

Vllazen e Motra Shqiptarë!


Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit.
Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë e Shqipni…
Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!
Në këte 80 vjetor që i madhi At Fishta mbylli sytë pergjithmonë, mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019. Me respekt, Fritz RADOVANI

Kujtoj…Sot, mbas pak vjetësh:


POETI ZEQIR LUSHAJ
Imazh
“STAFETA E POETEVE”


PO T’ IA HEQIM


-Për të Dy Gjergjët-

Kthe kokën mbrapa,
Shih gjurmët Tua- pas,
Po përbuze rrugën Tande,
Bota…, shkrihet në gas!
…!
Po t’ia heqim,
Gjergjit të Parë,*
Gjakun e krenave ,
Nga Shpata,

Po t’ia heqim ,
Gjergjit të Dytë, *
Zjarrin antishovenist,
Nga Penda,

Të gjithë mbesim,
Golare kungulli,
(E tharë nga dielli),
…Pa kurrgja brënda !
…!
Kthe kokën mbrapa,
Shih gjurmët Tua-pas,
Po përbuze rrugën Tande,
Bota…,shkrihet në gas !

*Gjergji i Parë - Gjergj Kastrioti Skenderbeu *Gjergji i Dytë - At Gjergj Fishta O.F.M.



SA HERË LEXOJ FISHTËN

Sa herë lexoj Fishtën,
Më e madhe më duket Malësia,

Më të rrepta,
Shpata dhe Huta .

Penda e Tij,
Simfoni kreshnikësh,

E re dhe e lashtë,
Sa vet Lahuta!

Shenim F.Radovani: Botohen pa asnjë ndryshim nga origjinali.
Dy poezitë z. Lushaj janë nxjerr nga libri i Tij poetik me titull
“LISI I SHKRUAR”, pikrisht nga Cikli nr.5 i këtij libri i titulluem :
“NJEREZ QË, (MË DUKET SE) I KAM NJOHUR, botue nga KRISTALINA KH, Tiranë 2009.
Melbourne, 3 Korrik 2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
Nga Fritz RADOVANI:
VIRUSI PYET PO KET A E DINI:
“SA KUSHTOI LAHUTA DHE..?”

ImazhImazh


Lahuta dhe Çiftelia janë SHQIPTARE !

LAHUTA MBET VARË N’ TRA,
MIXHA KALBET N’ DHE,
E, NIPAT S’ DIJNË ME I RA…
POET KOSOVAR


Shumë po provon kjo e shkretë… Shqipnia!
Po thonë Lahuten e kanë ble komshija…
Çiftelinë e paska peshue n’ ar Irani…
Ne na mbeti vetem bosh… Sahani!
Na i la trashigim ai nipi sulltanit…
76 vjet nen thundrat e hajvanit,
“Rilind pa aheng” vrret tirani!
Dikund, kah ai… Ballkani…
Melbourne, 6 Korrik 2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
2020
VITI I AT GJERGJ FISHTES

-8o VJET-
1940 - 2020
AT GJERGJ FISHTA O.F.M. ASHT MENDJA, ZEMRA E SHPIRTI I POPULLIT SHQIPTAR !
PLLAKAT NGA FRITZ RADOVANI (2019)


Vllazen e Motra Shqiptarë!

Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit.
Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë e Shqipni…
Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!
Në këte 80 vjetor që i madhi At Fishta mbylli sytë pergjithmonë, mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019.
Me respekt, Fritz RADOVANI

Kujtoj…Sot, mbas sa vjetësh:PROF. MARTIN CAMAJ


Imazh
Pse ashtë aktual Gjergj Fishta?

Prej Prof. Martin CAMAJ...


Dorëshkrimi i fundit i studimeve kritike (1991):

Fjala ‘aktualizim’ na qet ndërmend kthimin tek një proces i nisun dhe i këputun në një shêj vendi. Ndoshta dikush mendon se vijimësia, rimarrja e procesit mbërrihet tue marrë të dy fijet e këputuna e që ngjiten bashkë, bile tue i lidhë nye po aty ku janë këputë para afër një gjysmë shekulli.
Don me thanë zhvillimi i traditës kulturore ndër ne i këputun nuk ka shembull anaçor në asnjë kulturë të popujve që dalin nga diktatura staliniane dhe kërkojnë rrugë kthimi në traditën e vet të mirëfillt.
Rasti ynë ashtë i veçantë, për ju të breznisë së re posaçe. Juve ju mbetet të filloni një proces të ri, pra, ta aktualizoni traditën në kushte të reja.
Edhe Fishta do lexue përsëri, jo vetëm Shkodër, por edhe në Tiranë, Vlonë e Korçë. Ju të lindun në pjesën e dytë të këtij shekulli në trollin tonë amë, amë edhe për ne të diasporës, Fishta iu tingllon si emën abstakt nëse nuk e lidhin me një emën vendi Fishtë, katund i Zadrimës ku lindi Poeti ynë.
Para se të kaloj në shqyrtimin e temës së dhanun nalt, si nisë me jetue vepra artistike e ndalueme këtu tek ju, due të sjelli vërejtjen se Fishta,
në diasporën shqiptare të shprishun nëpër botë e pra, vepra e tij nuk ashtë qitë kurr në harresë.
Mbas 1950 Lahuta e Malcís u botue dy herë në mija ekzemplarë në Romë dhe i treti botim gjindet në shtyp të një Editorí kosovar.
Lahuta u përkthye gjermanisht nga albanologu i përmendun Max Lambertz, i cili ishte profesor i universitetit të Leipzig-ut, në zonën-komuniste. Qeveria e Enver Hoxhës ndërhyni që Lahuta e përkthyeme mos të botohet në DDR (RP Gjermane), andaj doli në dritë në Gjermani Perëndimore (Botues: Südosteuropa Institut. R. Oldenbourg Verlag. München 1958).
Kangë të ndryshme të Lahutës si edhe shumë copa nga satira e Fishtës kanë qenë përkthye prej Ernest Koliqit dhe botue herë mbas here në revistën letrare “Shêjzat” – Le pleiadi në Romë (1957-1974).
Lahuta tanësisht e përkthyeme doli në Palermo në vjetet ‘60; përkthyesi Ignazio Parrino: albanolog arbëresh dhe dishepull i prof. Zef Valentinit, drejtor i “Istituto di Studi Albanesi” – Universita di Palermo.
Për Fishtën në këtë ndërkohë kanë shkrue studiues të shquem, ndër ta del në pah Prof. Arshi Pipa, i Universty of Minnesota (USA) (sh. Trilogia albanica, në 3 vëllime, 1978. München) etj.
Këtu po marr rastin t’ju vê në dukje se disa përkthime të Arshi Pipës në gjuhën anglishte janë dëshmi e madhshtisë së vargjeve të Fishtës si në asnjë përkthim në ndoj gjuhë tjetër. Pipa ashtë edhe autor i tri veprave poetike, botue në mërgim: Libri i burgut, Rusha e Meridiana. Ka botue mija faqe gjithnjë në gjuhën anglishte mbi letërsinë shqipe, mendmin filozofik dhe estetik të spiritualitetit apo pajës shpirtnore shqiptare.
Po shfrytëzoj këtë rast, por tue mbetë gjithnjë mbrenda temës, të theksoj se pa veprat e Arshi Pipës nuk mund të lidhet filli i këputun i traditës letrare ndër ne. Për këtë pinjuell të qytetit tonë, të Shkodrës; duhet të jeni krenarë!

Prof. Martin CAMAJ per poezinë Fishtjane...

Fishta si figurë e shkëlqyeshme e letërsisë dhe e kulturës shqiptare ka qenë dhe ashtë gjithnjë në qendër të vëmendjes së shkencës në të gjitha qendrat universitare albanologjike në Perëndim, Romë, Neapull, Palermo, Kozenca, Bari, Mynih, Minneapolis, Minnesota (USA) etj.
Mbi veprat e Fishtës janë shkrue dhjeta teza doktorati.
Fishta ka hy me kohë në letërsinë botnore, posaçe në studime e monografi specifike rreth epikës botnore, meqenëse Poeti ynë në këtë gjini letrare zë vend të posaçëm: Lahuta e Malcis mbahet si vepra e fundit epike në kontinentin tonë. Artikuj mbi Fishtën dalin sot e gjith ditën në enciklopedi letrare në tanë botën.
Tash ju, brezni e re shqiptare, gjindeni para një vepre mija e mija faqesh të Poetit ma të madh tonin, i cili për afër një gjysmë shekulli ju ua hoqën sysh shì asi njerëzish të paaftë me gjykue çka ashtë art e poezi, po se po, por edhe pa vlera morale e patriotike shqiptare, tipa Tartufash që simbas Fishtës edhe në kohën e tij kishin këso parimesh:
Ti ke mbajtun
Gjithmonë këtë rregull:
Erzin e shpirtin
Do t’losish shtregull
Do t’i shesish vllazent,
Do t’ mohojsh fisin,
Sá herë qi n’ shekull
T’a leverdisin...
(Anzat e Parnasit)
Ku do t’ia filloni ta zbërtheni gërshetimin kompleks të mbarë veprës së Fishtës, mes epikës, lirikës, ironisë e satirës?
Shpejt do të kujtoheni se Fishtën e madh nuk do ta zbuloni vetëm me Lahutën e Malcis, ndonëse zbulimi i kësaj vepre na jep në dorë fillin për zbulimin jo vetëm të një periudhe, por të mbarë traditës sonë letrare, andaj të gjitha veprat Fishtjane që përfshijnë të gjitha gjinitë letrare, donë pamë e analizue në kontekste të gjana të letërsisë dhe të poetëve tanë; me De Radën, për shembull në lirikë dhe epikë.
Gjergj Fishta dhe Jeronim De Rada janë klasikët tanë që lidhën traditën letrare gojore popullore, me siguri një traditë letrare mija vjetësh, me letërsinë reflekse apo individuale të shkrueme. Në të dy spikatë talenti i shkrimjes të këtyne dy komponenteve më një, po ashtu si zbulohet qartë në përpunimin e vargut të poezisë popullore (sh. Pipa, Albanian Folk Verse: Structure and Genre, 1978). Tek të dy këta poetë spikat një varg i ripërtrimë, i ri, në një shkëlqim të paimitueshëm, të papërsëritshëm. Këtë vijimësi nga burimi i gjenit të kombit e gjejmë edhe në funksionin e këtij arti nga rrezaton vetëdija se kush jemi si arbënorë dhe si të tillë në çfarë rreziku gjindemi për të mos qenë ata që jemi.
Breznia juej ashtë e stërvitun të përnjësohet me një tjetër funksionalizim të letërsisë që nuk ishte dhe nuk ashtë e përgjithshme shqiptare, por në interesin e mbijetesën e një klike. Kalimthi po theksoj: poezia popullore edhe e klasikëve do kuptue si britje e dhimbshme, gjamë e vajtim grashë zemërplasuna që gjimbarë britje e dhimbë integrohen në poezin e Fishtës sonë.
Në saje të këtij kunorzimi, përputhjes së kangës në zanin e një populli dhe të shêjit simbolik që shlyhet në lëkurë e gur, por del përsëri (sh. Palimpsest 1991).
Andaj me të drejtë pohojmë edhe na vete se jemi trashigues kulturash të ndryshme të rralla në botë. Më falni për këtë shpërthim ndjesish në një tekst analizues! Fishtës posaçe ma tepër se De Radës i mjafton vetëm një fjalë, një theksim në sistemin tingullor të vargut popullor, për ta ba atë specifik, të papërsëritshëm, origjinal me vulën e artit Fishtjan.
Në një lloj të tillë të vargut epik, rapsodi i maleve tona sa ta ndëgjojë, brof e thotë: Ky ashtë Fishta!
Si te De Rada ashtu edhe te Fishta, hasim në vargje popullore autentike, të paprekuna, por që integrohen natyrshmënisht në strukturën tekstuale të veprës së tyne. Kjo metodë e poetëve tanë i përgjason asaj të komponistëve të mëdhaj të muzikës klasike të cilët kur tematizojnë motive thjesht folkorike popullore, në një shêj vendi integrojnë në partiturë apo tekst motive të rralla tingujsh po ashtu, si gjinden në variantet popullore, ndoshta, sepse këto pjesë burimore të muzikës apo kangës popullore në të dy rastet, në vetvete kanë mbërritë përsosmëninë dhe së dyti, si të tilla përkojnë me harmoninë e saktë në strukturën kompozicionale të pjesëve të elaborueme.
Problem për kuptimin e poezisë Fishtjane si të çdo autori tjetër të madh në letërsinë tonë, Poradeci apo Mjeda dhe në kohët e reja Mitrush Kuteli, për shembull, paraqet forma, kryekreje gjuha e lidhun ngusht me stilin vetjak të poetit (language). Dukuni e përgjithshme për të gjitha vendet e diktaturës staliniste, me pak përjashtime si janë gjuhët me traditë të gjatë kulturore, ashtë formalizimi i gjuhës në një drejtim të caktuem për t’a ba atë mjet e vegël përçuese të propagandimit të doktrinës dhe praktikave të shtresës sunduese. Karakteristikë e këtij zhvillimi gjuhësor të panatyrshëm ashtë cungimi i pjesëve të gramatikës, zvetnimi i gjuhës përmes marifeteve tjera manipuluese që nuk kanë të bajnë me shkencën e mirëfilltë gjuhësore, quejtë me një terminus technicus lingvistik komponente “jashtagjuhësore”. Kjo gjuhë artificiale, natyrisht, nuk mund të merret as si bazë formale krahasuese në studime të historisë së gjuhës shqipe prej asnjë shkencatari të saktë.
Ideologjia moniste kishte nevojë për një kufizim apo ngushtim formash, për vorfnimin e gjuhës, për të ngushtue edhe mendimin e lirë që lyp një fjalor të llojllojshëm ashtu si i ka gjuha shqipe.
Vetëm me gjuhën gazetareske të propagandës nuk mund të kuptohet asnjë autor shqiptar cilësor, për mos me shkue larg, as veprat e fundit të Mitrush Kutelit. Disa autorë të realizmit socialist sa ma tepër shtyhen në zgjanimin e përmbatjeve dalin si pa u kujtue edhe jashta hallkave formale të gjuhës ‘njësuar’, andaj veprat e autorëve mediokër (si i quen shtypi sot) ishin të përkrahun nga klika sunduese enveriste.
Veprat e tyne ishin për klikën të tejpamshme të përshtatshme për ta shndërrue njeriun në robot.
Tek unë dhe ata që e kanë ndjekë zhvillimin e kësaj lloj letërsie disi për së largu por vijueshmënisht qet kryet kujdesi që n’ këto kushte ‘aktualizimi’ i autorëve mos të marrë drejtim të gabuem. Rrezik për gjeneratet e reja në përvetësimin dhe receptimin e klasikëve mos të ndahet përmbatja nga forma.
Kjo na qet edhe në në një plan tjetër të shqyrtimit: tek Fishta, për shembull, mbivlerësohet funksioni patriotik dhe s’kujtohemi se Fishta së pari ashtë poet i madh.
Fishta u gjykue gabimisht edhe nga disa autorë të realizmit socialist ndoshta edhe mbushamendas, sepse ata s’e panë Lahutën e Malcis në kontekstin e letërsisë së një periudhe mbasrilindëse.
Vepra Fishtjane shënon një kthesë pa të cilën nuk do të kishte pasë zhvillim të matejshëm poezia jonë.
Fishta vé në dukje, për shembull, problemet mbas krijimit të shtetit shqiptar, korrupcionin si trashigimi e burokracisë otomane përmes nëpunësve që Turqia e re “i hodhi si këlbazën” jashtë, dhe si patriotë shqiptarë gjoja, shtypnin popullin mbas praktikës otomane të vjetër.
Në vlerësimin funksional, Fishta për kohën e tij ashtë ma tepër social se nacionalist në kuptimin e lashtë të fjalës.
Breznitë e reja shqiptare gjinden para mundësive të reja që edhe përmes poezisë së klasikëve tanë, të përvetsojnë cilësitë estetike të lira e të natyrshme e prej andej të nisen rrugëve të reja në zbulimin e jetës e të artit tonë të ethnos-it, skajim që përfshin të gjithë botën shqiptare.

Shenim nga F.Radovani:
Ky material shkencor asht i përgatitun nga Profesor Martin Camaj, në Munich të Gjermanisë per me u lexue para Shoqatës “At Gjergj Fishta”, me 23 Tetor 1991, në Shkoder. Nuk u lexue se Autori Camaj, u randue nga shëndeti dhe, nuk mujti me ardhë ma në Shqipni...
Prof. Martin CAMAJ asht le me 21 Korrik 1925 në Temal të Shqipnisë së Veriut. Ndrroi jetë në Munich të Gjermanisë me 12 Mars të vitit 1992...
Materiali i Prof. Camaj nuk u lexue as nuk u botue sepse në Shqipni, edhe njëherë vazhdoi censura enveriste në të gjitha fushat e artit e të kulturës.
“Rilindja”komuniste mundohet me “ringjallë” edhe njëherë të gjitha ato figura të dekompozueme të “realizmit socialist”, shumica t’ harruem...
Prandej, edhe ka fillue shpifjet kunder Prof. Martin CAMAJ !..
Melbourne 8 Korrik 2020.


2020
VITI I AT GJERGJ FISHTES

-8o VJET-
1940 - 2020
AT GJERGJ FISHTA O.F.M. ASHT MENDJA, ZEMRA E SHPIRTI I POPULLIT SHQIPTAR !
PLLAKAT NGA FRITZ RADOVANI (2019)

Kujtoj…Sot, mbas pak vjetësh:
Të paharrueshmin historian...


PROFESOR RASIM BEBO
(1926 – 2017)
Imazh


“Patër Gjergj FISHTA kundra errësirës”
..
.(Botue 2013)

Fishta është autor i gjithsej 37 botimeve letrare, emri i tij është lidhur në mënyrë të pashlyeshme me një vepër të vetme, madje me një nga krijimet më mahnitëse në mbarë historinë e letërsisë shqiptare, që Nobert Jokli në Enciklopedin e Madhe Gjermane e ka quajtur: “Kënga e këngës së Ballkanit” “LAHUTA E MALCISË”, Shkodër 1937. Ajo është një poemë epike historike me 15.613 vargje që vë në qendër luftën për autonomi e pavarësi, në veçanti, ngjarjet e historisë së Shqipërisë së Veriut nga 1858 deri në vitin 1913. At Gjergj Fishta është një nga burrat e shquar të Rilindjes sonë kombëtare dhe shprehës i ideve demokratike në gjysmën e parë të shekullit XX. Sado që gjatë sundimit komunist u bënë përpjekje që veprën e Fishtes ta mbulonte errësira, jehona u ndie më e fuqishme.
Shkundu pluhnit, pra, Shqypni,/ Ngrehe ballin si mbretneshë,/ Pse me djelm, qi ngrof ti n’gji /Nuk mund t’quhesh, jo, robneshë… Vargje të tilla optimiste në ndërgjegjen e të rinjve shqiptarë, mbajtën gjallë ndjenjën e kombit dhe të lirisë, shpresën e besimin për shpëtim.
Me 1941 shkrimtari i shquar Karl Gurakuqi do të shkruante: “Fishta i la nder gjithkund emnit Shqiptar. Jo vetëm bota shqiptare e naltoi edhe për së gjalli tue i dhanë titullin “Poeti Kombëtar”. I nderuar lexues, solla këtu dy shembuj që përfaqësojnë dy botë të ndryshme.
Nga Prof. Mark Gurakuqi. Fishta i kundër vihet shpifësit sërb Vlladan Gjorgjeviçit: “Kur sllavët erdhën nga shpellat e Uralit, shqiptarët e kishin kryer ciklin dy mijë vjeçar të qytetërimit të lashtë”. Dhe më tej, “Kombi i Dioklecianit, i filozofit Julian, i Justinianit, një komb i cili kish një qytetari të tij kur gjysh stërgjyshët e francezëve e anglezëve visheshin me lëkurë bualli e rrinin të futur në shpella”.
“Një nënë. U llahtaris natën në endër. Djalin e saj të arestuar e kishin dënuar me vdekje në Tiranë. Kjo vrapon te At Fishta duke qarë dhe lebetitur dhe i tregon ëndrrën, nga Zoti dhe ti kërkoj derman!
Nesër do të shkoj në Tiranë, i tha Fishta. Hyn në zyrën e Ministrit të Punëve të Mbrëdëshme. O Patër, i tha Abdurahman Krosi. Ju shumë vetave u keni futur bishta dhe ua keni nxjerrë, pa më futni dhe mua një bisht. Po, i tha At Fishta, “Lalë Kros, o Lalë Kros, / Vetë shkruan vetë vulos, / dhe as kush nuk të thotë mos. Dhe tani firmos – vulos.., duke i venë letrën përpara. Fishta kthehet me djalin në Shkodër”.`
Ramis Alia thotë: “Ne vetë do të arrijmë që nga klasa komuniste të krijojmë klasën kapitaliste, e cila do të na përjetësojë në pushtetin politik të së ardhmes.” Kështu krijoi partitë dhe vendosi komunistë më besnikë në krye të tyre, që vazhdojnë ta mbajnë fort edhe në këtë tranzicion makabër duke e lënë në errësirë. Me të drejtë Agim Dishnica, te Gazeta “Dielli”, “Falcifikatorët…”, 2011, shpreh: “Të fshirë nga faqet e kësaj historie antikombëtare, bashkëkombasit e paharruar: Gjergj Fishta, Faik Konica, Fan S. Noli, Ernest Koliqi, Lasgush Poradeci, Mitrush Kuteli, Viçenc Prenushi, Benardin Palaj, Donat Kurti etj.”Fishta ështe mbrojtësi më i fortë i të drejtave të kombit Shqiptar, këte pasqyron Kënga e këngës Ballkanit,“Lahuta e Malcis”: “...Po, por nesër, me ndihmë të Zotit,
/Mbrendë i huej ma s’do të shklasë/Do t’a bajm prap Shqipni t’lirë”...
====================
Shenim F.R: Prof. Rasimi asht le në Çamëri, e ka studjue në Beograd. Ky shkrim tregon se Prof. Rasim Bebo, ishte Atdhetar në zemer e n’shpirtë!
Melbourne, 10 Korrik 2020.


Nga Fritz RADOVANI:
XXI

VIRUSI PYET PO KET A E DINI
“AS T’VDEKUN S’JU LA RAHAT!”

Imazh
PROF. ERNEST KOLIQI PROF. MARTIN CAMAJ
(1903 – 1975) (1925 – 1992)







Virusi thotë: “Merrni vesht: ‘Rilindja’ asht koha ime !..
Unë vras ke dishroj.., të gjallë e të vdekun... Kedo që due unë!
Kam vra e pre edhe 100 vjetë perpara ke deshta unë! Jo, ju!
Keni harrue?! Harroni po deshët!.. Do t’ ua kujtoj të gjitha...
Nuk e kuptoni ju, se “Dosjet e sigurimit të shtetit t’ Everit, janë në selinë time? Si kujtuet ju, se do t’ju la rahat se vdiqët?.. – Jo, jo!..Atëherë ku me shkue “Partia ime”? “Heronjtë e PPSH” s’ do të guxoni kurrë me i prekë, as qimen e flokut! Ata edhe atje ku janë, kanë të drejtë me vra, me torturue, me pre e me shpronsue, si t’ ju mbushet kaptina, kjoftë edhe boshe ajo! Pritni, mos u ngutni ky asht fillimi... Shikoni fotot! Shikoni mirë ata të dy, se ka shumë që u arratisën dhe i duket se kanë shpetue nga syni im i mprehtë i sigurimit... Ashtu u ka shkue mendja atyne...
Po, synit ‘Auron Tares sim’ nuk i shpetoni dot...
Fillova me këta dy dhe do të vazhdoj me tjerë... Vdiqën ata që kujtonin se më shpetuen! Ne studjojmë dosjet e tyne perditë. Nuk do t’ia hapim rrugen atij Pater Fishtës me të tjerë! Ne jemi tue mendue me zhdukë dhe Migjenin, jo ma ju katalikve...
Prandej ju fola edhe Gegnishten tuej, që neser mos të më thoni se nuk të kemi marrun vesht! ‘1972 është varri i juaj. Pikë!”
Akademia dhe sigurimi sot, kanë vetem një detyrë: “Po e pate ta presin, në mos e paç.., ta njesin, si Kolqit e Camajt...”
(Pjesë nga fjala e Virusit në Akademinë e Shkencave – Tiranë, 2020)
Melbourne, 10 Korrik 2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
KUSH E VUNI MURIN E SHKUMBINIT ?, Posted 14 Korrik 2020, 19:00
Nga Fritz RADOVANI:

VIRUSI PYET: PO KET A E DINI
KUSH E VUNI MURIN E SHKUMBINIT ?

Imazh
VETEM NDYTSINAT...I MBYLLIN RRUGËT…


Në Shkoder kur fryente era nga Jugu i thonim “shirok”...
Ishte erë që sillte shi dhe fortuna... E ma shpesh “përmbytje”...
Ata që nuk e lejuen Mark Kakarriqin me kanalizue Bunen, “vdiqën”...
Po, përmbytjet e saja ua lane me i bajtë trashigimtarët e pafajshem.
Edhe ata që po mbysin Shkumbinin me grumbuj plehu, até po bajnë!
Jo pak ndytsina punojnë per me mbyllë rrugen e lumit Shkumbin…
Mos harroni! Gjithshka lidhet me Historinë e panjohun të Shqipnisë:
Rrethimi i Shkodres nga Mali i Zi, kur do të shpallej Pamvarsia e 1912...
Gusht 1924: Ahmet Zogu nënshkruen paktin e tradhtisë me Pashiqin...
1944: Tradhtari Ever Hoxha, ban marrveshjen me Shokun Tito e Jalta e 1945: Aprovon diktaturen sllavokomuniste në Shqipninë e “panjohun”!!
1946: Tito shpallë tiranin Ever Hoxha “Hero i popujve të Jugosllavisë”
1946-91: E.Hoxha në Shkoder hapë: “Seksioni Katolik i Degës së Punëve të Mbrendshme”, që ka funsionue pa ndërpremje... I vetmi në Botë!..
1967 – Një tradhti që solli thëmelet e “Murit Shkumbinit” antishqiptar!
Pse ‘harrohet’ Shkolla e Parë Shqipe e Shirokës 1874, nga Don Zef Ashta.
Harrohet Shoqnia “Bashkimi” e Drejtuesit e Saj... Zhduket nga Historia.
Dhe as nuk lejohet me u kujtue as hartuesi i Alfabetit Shqip, At Fishta!..
Harrohet Dedë Gjo’ Luli, At Mati Prennushi, Luigj Gurakuqi e Gerça...
Harrohet Imzot Luigj Bumçi, që shpetoi Korçen e Gjinokastren...
A thue i shkon mendja kujt me pyet kush na i mbylli rrugët e Europës?
Mos ishte Organizata e Demokratit Mark Çuni, “Bashkimi Shqiptar”?!
Kujtohet vetem “Akademia e Shkencave”... “Perçarsja e Shqipërisë”...
Edhe Shkrimtarve Camaj e Koliqi “ua gjetme rrfanat per zhdukje”! Asht bazë e politikës së Tiranës parimi:“Shpifni e shpifni se dishka mbetë!”
Vrastarët e djeshëm... “Rilindja” e sotme... “Rroftë Ballkani” me Lindjen!
“Rilindja”po rinderton me “socializmin” “Murin e Shkumbinit”! Urrraa!

Melbourne, 14 Korrik 2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
Pergatiti: Fritz RADOVANI
12 MARS 1992 PROF. ARSHI PIPA:
LAMTUMIRË, MARTIN CAMAJ!

Imazh


Fjala e Prof. Arshi Pipës:

Vdekja e Martin Camajt ashtë nji humbje e madhe, nji humbje kombetare.
Martinin e kam njoftë së pari në Rome, mbasi lashë Shqipninë. Kjo ka qenë në vitin 1957. Kemi ndejtë bashkë për afër tri javë para se të shkoja në Shtetet e Bashkueme. Qysh prej athere kemi qenë në kontakt të vazhdueshem.
Po të shihet dosja e korrespondencës që kam me Martinin, ajo ashtë ma e madhja në zyrën time.
Po filloj me nji frazë përmbledhëse: Martini ashtë përfaqësuesi ma i naltë i kulturës shqiptare. E them këtë jo vetem sepse ai ashtë nji poet, poeti ma i madh që ka Shqipnia sot, por edhe për cilësina të tjera intelektuale të tij. Sikurse e dini, Martini ka qenë editor i nji reviste, “Shëjzat”, që ashtë revista ma emdite në kohnat e vonshme. Martini ashtë edhe linguist, nji njeri i cili i ka dhanë albanologjisë ndoshta si pak vetë të tjerë, sidomos në fushën e gramatikës dhe të dialektologjisë. Martini ka nji emën shumë të randësishëm si pedagog.
Ai ka qenë mbajtësi i së vetmes katedër të gjuhës shqipe në Gjermani.
Ai ka qenë profesori i kushedi se sa nxansave, të cilët sot janë albanologë të shquem dhe janë ndoshta këtu bashkë me ne sot. Asnji intelektual tjetër shqiptar, me sa di unë, nuk përmbledh në personin e tij të gjitha këto merita sikurse i spjegova. Revista Albanica e ka emnue Martinin si kandidat për çmimin Nobel në letërsi. Unë do të kufizohem per me thanë diçka per Martinin si letrar, si poet. Pse po kufizohem vetëm në këtë lamë të Martinit, do ta shihni prej sa do të thuhet ma tej.
Në nji letër të vitit 1959 drejtue mue Martini shprehet me këto fjalë: “Nga lirika kam kalue në shkencën gjuhësore, per mos me u nda nga krijimi letrar.
Prej letërsisë kam pasë gjithçka, edhe vullnetin tim per me jetue.” Unë nuk di a ka pasur nji tjetër person në gjithë historinë e letërsisë shqipe, i cili ka mund me folë në këtë mënyrë, i cili ka pasë kaq pasion intens për letërsinë. Nji njeri, i cili e ban letërsinë, poezinë, qëllimin e jetës së vet, ky njeri ashtë sigurisht i veçantë, nji njeri i jashtëzakonshëm. Në nji poezi të rinisë Martini shprehet me këto
vargje:
Kur të vdes le të bȃhem ujë
e fryma e eme ȃvull,
në fusha do të bie si shi.
E kuptoni se fjalë të tilla janë të frymëzueme nga nji dhimbsuni e madhe per popullin shqiptar e sidomos per popullin e maleve tona, per nji vend që ka qenë vazhdimisht i unshëm, i vorfën.
Martini flet per Shqipninë si per nji popull të lidhun te buka. Në nji tjetër strofë të kësaj poezie të shkurtën Martini zhvillon nji ide e cila ka qenë e vazhdueshme në apostullatin e tij. Kjo ashtë fryma e autoktonisë shqiptare, të cilën Martini e shpreh me fjalën shqipe dheas: shqiptarët janë dheas.
Kur të vdes le të bȃhem gûr
në skȃjin e vendit tem
të qindroj kufi.
Me këto fjalë Martini shpreh patriotizmin e vet, nji roje e kufinit para anmiqve të Shqipnisë. Por poezia e Martinit nuk kufizohet me nacionalizmin. Te nji tjetër poezi, edhe kjo e rinisë, gjendet edhe kjo frazë:
Avitu, njeri!
Nga palci i urrejtjes dëshiroj me dale
si bima prej fare në pranverë.
Këtu Martini i lëshon vendin humanizmit, nji humanizëm që sigurisht ka nji tingull kristian, por nji humanizëm i cili ka nji shtrirje universale, pa dallim seksi, feje, race, gjinie. Fjala ashte” per njeriun në përgjithësi. Poeti shprehet këtu për atë që quhet solidaritet njerëzor. E me këtë thotë diçka, e cila kalon në letërsi përtej vleravet etike të zakonshme, përtej edhe së mirës e së keqes, ashtu sikurse e gjejmë tek fraza evangjelike “Zoti e lëshoi shiun mbi të mirin edhe mbi të keqin”.
Ky ashtë nji ideal poetik, i cili, per me e arritë në atë shkallë sikurse e shpreha, ashtë filtrue te Camaj, në mendjen e në shpirtin e tij, në nji proces psiqik që ashtë i pashembullt në historinë e letërsisë shqipe.
E kam fjalen tek kryevepra letrare e Camajt me titullin “Dranja”. Dranja ashte nji emën i zakonshëm grueje në malet e Veriut. Dhe njeni prej personazheve të kësaj vepre ashtë nji vajzë e re, ma tepër fëmijë sesa grue, e cila quhet Dranje. Por ajo që duhet vënë në dukje ashtë se po me këtë emën Martini quen nji… breshkë. Poeti identifikohet me breshkën. Po, mund të thoni ju, çka i pelqen kaq shumë breshkës Martini? Martini i pëlqen breshkës disa cilësi, të cilat përbajnë etikën e të jetuemit si breshkë.
Per shembull, breshka ecën në vijë të drejtë, pa ba dredha si gjarpni. Ashtë e dumeshme. Ashtë e paqshme. Nuk ankohet. Nuk idhnohet. Ashtë indiferente per pronën. Jeton pa plang e pa shtëpi. Pullazin e shtëpisë së vet e ka përmbi kurriz. Ashte nomade. Poeti e quen në nji vend kozmopolite. Ai vëren rrashtën e saj, e cila ka do kutia, të cilat i kujtojnë Martinit gjeografinë e hemisferit.
Edhe ma e randësishme sesa kjo që thashë, ky simbolizëm emblematik i breshkës, ashtë përkufizimi i breshkës prej Camajt
Edhe ma e randësishme sesa kjo që thashë, ky simbolizëm emblematik i breshkës, ashtë përkufizimi i breshkës prej Camajt.
Breshka ashtë per Martinin një qenie e papërsosun. Kjo ashtë shumë e randësishme për mendimin poetik të Martinit. Kur ai thotë qenie e papërsosun, edhe këtë e përcakton, madje imagjinon në papjekuninë shtazore të breshkës diçka të ndërmjeme midis mamiferëve, sisorëve, edhe reptilëve. Me fjalë të tjera, ai flet pë breshkën si për një qenie transitore në evolucionin e jetës përmbi dhé.
Mua më duket se në këtë definicion që Martini i jep breshkës ai merr nji qëndrim per gjendjen e sotme të njeriut. Njeriu sot ashte shumë larg së qeni i përsosun. Ju e shihni se çfarë po ngjet në bote. Ne ende jemi njerëz të cilët jemi shumë afër kafshës, ne vrasim, ne shkatërrojmë. Por, prapëseprapë e dimë, e ndiejmë se njeriu nuk mund të kufizohet me këtë gjendje që ashtë sot, se duhet të kalojë përpara. Ashtë nevoja nga ana tjetër për njifarë pastrimi mendor, për njifarë katarsis. Ashtë kjo rendje e njeriut per ta kalue këtë fazë, ashtë kjo që e shpëton njeriun prej damnacionit.
Kuptoni prej kësaj edhe qëndrimin filozofik të Martinit. Kjo mund të përkufizohet me fjalen optimizem. Ata që e kanë njoftë Martinin natyrisht e dinë mjaft mire që ai ka qenë nji njeri me gjallni të madhe, me nji dëshirë të madhe per me u shprehë në nji mënyrë që shprehja e tij të vendoste kontakt me njerëzit. E kjo natyrisht shprehte optimizmin në drejtimin e nji fare rilindjeje të njeriut. E kur unë flas per njeriun, nuk flas per ndonji njeri të jashtëzakonshëm, por per njeriun e zakonshëm. Këtu del në shesh nji tjetër përmasë shumë e randësishme e personalitetit të Martinit, në atë që e kemi quajtë demokratizmi i Martin Camajt, diçka që ashtë në kundërshtim krejt me kultin e heroit, diçka prej së cilës del se Martini ka qenë përbuzës i këtij kulti. Martini nuk e donte heroizmin, nji ashtu si breshka. Martinit nuk i pëlqejshin ideologjitë revolucionare, qofshin ato të djathta ose të majta. Por nuk duhet ta kuptoni këtë se Martini ishte për rezignatë. Jo nënshtrim pasiv ndaj së keqes.
Mesazhi i Martinit në këtë mes mund të shprehet me fjalën rezistencë.
Jo rezistencë pasive, por rezistencë aktive. Në veprën e tij “Dranja” Martini e përcakton këtë koncept me nji titull shumë të rëndomtë e grotesk: “Ngjarje dite”. Për çka ashtë fjala? Ashte fjala per nji vendim që merr qeveria, s’ka randësi çfarë qeverie, per me çfarosë breshkat. Agjentët e qeverisë, tregtarët e breshkave, mbushin vagona me breshka, të cilat i çojnë në kasaphanë. Ai që çon nji breshkë, paguhet si çmim me kafe e me sheqer, në peshën e vet breshkës. Por mandej lind pyetja, çka me ba me rrashtat e breshkës? Mirë që mishi të hahet, por çka me ba me rrashtat e breshkës. Ndërsa bisedohet në instancat e nalta të qeverisë, çka ndodh? Nji annate breshkash shkon te hekurudha, vihet ndër binarët e trenit e kështu ndalon trafikun.
Kjo ashtë nji alegori, por e cila, më duket mua, i shkon fort bukur per shtat diçkaje qër ka ndodhë në kohët e fundit. Flitet këtu pë bllokimin e trenit. Çka banë studentët e Tiranës, kur bllokuen sheshin “Skanderbej” edhe rrëzuen monumentin e diktatorit? Ata dhanë sinjalin për nji mënyrë komportimi, e cila ta shkatërronte diktaturën pa gjak. Mund të thuhet se të njajtën gja janë rue ba kosovarët në Jugosllavi.
Moisiu iu prini hebrejve për me i çue te Toka e Premtueme, por ai vetë nuk hyni mbrendë. Camaj vdiq, pa pa fitoren e demokracisë ndër këto dy fronte kombetare shqiptare që përmenda.
Ndoshta ky krahasim mund t’i duket dikujt tepër i shtymë. Por nuk duhet të harrohet edhe nji gja: se poezia e madhe ashtë disa here profetizuese.
Në latinishten ka nji fjalë per këto dy cilësi të përmbledhuna në nji. Kjo ashtë fjala votes.
Vepra e Martinit nuk u plotësue per shkak të vdekjes së tij të parakohshme. Edhe këtu unë gjej pak a shumë nji profeci të tij. Ai e përshkroi breshkën si nji qenie të papërsosun.
Por ajo çka ka mbetë e papërsosun, ajo do të vazhdojë, do të vazhdojë të jetoje me shpirtin. Martinit mund t’i thuhet pikërish kjo, që vepra e tij do të vazhdohet. Kjo ashtë edhe dëshira e të gjithë të dashunve të Martinit, e grues së tij, e familjarëve të tij në Shqipni, e shokëve të tij ma të dashun.
Pusho në paqë!


Shenim nga F.Radovani: Vorrimi u ba në Munich Gjermani...
Fjalimi me rastin e varrimit të Martin Camaj, botue nga Prof. Gjon Sinishta:
Albanian Cathiolic Bulletin (Buletini Katolik Shqitpar) 1992-Vol XIII Fq. 172-74.Fjalimi asht botue pa asnjë ndryshim nga origjinali.

''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
AT MARTIN GJOKA O.F.M - 130 vjetori i Lindjes, Posted 17 Korrik 2020, 17:25
Nga Fritz RADOVANI:

VIRUSI PYET PO KET A E DINI
“CILA ISHTE FJALA FUNDIT”?

Imazh
AT PJETER MESHKALLA S.J.
(1901 – 1988)

(Grafikë nga F.Radovani)

19 KORIK 1967: Fotografi Augustin Kiçi më tregonte në vitin 1988:
“...Aty nga ora 13.00, ka ardhë në shtëpinë teme një makinë e Sigurimit dhe një oficer më tha: -Merré aparatin fotografik me vete, futi një film mbrenda dhe eja me né se kemi një punë! Më çuen në gjykatë dhe mbasi më futën në sallë, më thanë: -Fotografoje këtë!... Të them të drejtën, njëherë m’u dridhën duert, po e mora veten kur pashë që, u çue para mikrofonit dhe para se me fillue me folë rregulloi koletin e këmishës, jakat e xhaketës, tërhoqi pak xhaketën e zhubulosun nga mbrapa, tue u mundue me u rregullue për mos me dalë i çkujdesun në fotografi.
Ishte At Pjeter Mëshkalla... Kryetari i gjyqit, Muhamet Tyli, i tha:
-Fol, shka ke me thanë fjalën e fundit!.. Ra një heshtje në sallë (tek shtëpia e Dr. Kadukut)... Në sallë ishin disa aktorë të teatrit “Migjeni”...
At Pjeter Mëshkalla iu afrue mikrofonit dhe me një qetsi tha këto fjalë:
“JU MË DËNONI SA TË DONI, MBASI MUE NUK KENI SHKA MË BANI, UNË PRAP SE PRAP DO TË DAL, SEPSE, JU SHPEJT KENI ME MBARUE, MBASI SHOSHOJNË KENI ME HANGËR, E ATY ASHT FUNDI JUEJ! FEJA E KRISHTIT NUK MBARON KURRË!”...
At Mëshkalla u dënue 10 vjetë per letren që i shkroi M.Shehut. Bashkë me dënimin e parë Ai vuejti 25 vjetë burg.
Kur u lirue në vitin 1977 me të vertetë drejtuesit vazhduen me “hanger” kokat e njenitjetrit... Por, ç’e do.., tepruen sa me trashigue faren e keqe!
Melbourne, 17 Korrik 2020.


2020
VITI I AT GJERGJ FISHTES

-8o VJET-
1940 - 2020 ASHT MENDJA, ZEMRA E SHPIRTI I POPULLIT SHQIPTAR !

PLLAKAT NGA FRITZ RADOVANI (2019)

Vllazen e Motra Shqiptarë!

Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit.
Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë e Shqipni…
Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!
Në këte 80 vjetor që i madhi At Fishta mbylli sytë pergjithmonë, mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019. Me respekt, Fritz RADOVANI

XXIV


Kujtoj…Sot, mbas sa vjetësh:
KOMPOZITORIN E OPERES SË PARË SHQIPTARE “JUDA MAKABE”
AT MARTIN GJOKA O.F.M.

(2 Prill 1890 – 3 ShKURT 1940)- 130 VJETORI I LINDJES...
80 VJETORI I VDEKJES...

Imazh


Asht le në Tivar nga prindët Filip e Marije Gjoka, me emnin Mati.
Në moshen 15 vjeçare ka shkue në Kolegjin e Françeskanve të Shkodres. Ka vazhdue studimet deri në 18 vjeç. Vazhdoi në Salzburg t’ Austrisë, ku perveç studimeve teologjike studjoi nga prirja per muzikë pjanoforten, flautin dhe violinen. Kompozimet e para ua dedikoi dy miqve, Palok Kurtit dhe At Shtjefen Gjeçovi, me titujt “Liria” dhe “Atdhe dhe gjuhë shqiptare”. U kthye në Shkoder pak ditë para shpalljes së Pamvarsisë kur kompanjeli i Fretenve u lidh me drita me minaren e Xhamisë së Fushës së Çelës nga At Gjergj Fishta. Jep mësim në kolegjin "Illyricum" të Fretënve në Shkoder, në landët histori e gjeografi, dhe gjuhë gjermane.
Krijoi orkestren në 1922, që fitoi dhe konkursin kombtar më 1930.
At Gjoka ishte i pari që kompozoi muzikë klasike në Shqipni në zhanrre të ndryshme. Gjatë vjetit 1936 e transferuen nga Shkodra në famullinë e Planit. U kthye mbas 3 vjetve. Tue ndjekë traditën e kompozitorëve si Bach dhe Handel, Gjoka kompozoi muzikë polifonike dhe korale, si dhe la të papërfundueme një simfoni me vlerë të madhe kombtare me titull "Dy lule mbi vorr të Skanderbeut", 1922.
Për shkak të mungesës së institucioneve muzikore veprat e tij mbetën t'izolueme per një kohë. Mbas 1944 nuk bisedohej ma per ta.
Shkodra u bâ qendra mâ e randësishme e jetës muzikore në Shqipni, gjatë periudhës midis dy luftave botnore.
Veprat e njohuna t’ Át Fishtës "Juda Makabe"-1915 dhe "Shqyptarja e qytetnueme"-1917, u vuene në skenë me muzikën e Át Martin Gjokes, gjithashtu edhe vepra të Át Vinçenc Prennushit dhe Át L. de Martinos.
Nxanës të At Gjokës ishin të gjithë muzikantët e mavonshem tue fillue nga Prenkë Jakova, Tonin Harapi, Çesk Zadeja, Tish Daija, Tonin Rrota, Pjetër Dungu, Simon Gjoni, Zef Gruda, Lukë Kaçaj, Gjon Kujxhia etj.
Vepra të njohuna janë: “O ata t’lumtë që dhanë jetën”, “Atmes”, “T’falem Shqypni..; “Lamtumirë, o vendet e mia”; “Grueja shqyptare”: Porsi Shqipe n’hove t’veta” etj. Në muzikën instrumentale, simfonike e operistike: “Liria”, “Atdhe e gjuhë Shqiptare”, “Shqiptari e muzika” etj.
Nuk mungon tek krijimtaria e At Gjokës edhe tema lirike baritore e ajo për fëmijë. Larmisë tematike i përgjegjet një larmí e madhe formash muzikore. Ai lavroi pothuej në të gjitha gjinitë vokale e instrumentale.
Në gjinitë vokale lavroi kangën e tipit popullor e të përpunueme, kangën për fëmijë e lirike, koralet, baladën, rapsodinë, potpurinë, melodrama e deri tek opera. Në gjini instrumentale e simfonike: pjesë për pianoforte, harmonium, flaut, pjesë orkestrale, fantazia e deri tek simfonia.
Melosi i Tij âsht i mbështetun mirë në trevat e Veriut, folklorin e të cilit e studioi thellë dhe e asimiloi në mënyrë krijuese. Pak kush e njihte si Ai.
Kur shndeti i Tij u dobësue më 3 shkurt 1940 vdiq në Shkodër në moshën 50 – vjeçare nga nji infarkt fatal. Populli i Shkodrës me nderime të mëdha e dashuni e përcolli At Martinin në vorrezat e Kishës së Fretënve. Gjatë Meshës kori ekzekutoi pjesë nga vepra e Tij prej muzikës kishtare.
Asht nder krijuesit e muzikës sonë, nder ma të mëdhajt e Shekullit XX.

Banda muzikore e Shoqnisë "Illyricum" me drejtues
At Martin Gjoken (1922) Shkoder.


Shenim nga F.Radovani: At Martin Gjoka O.F.M., na ka lanë në muziken tonë të perfundueme Operen e Parë Shqiptare “JUDA MAKABE”, me tekst të At Gjergj Fishtës. Ajo njihej mirë nga Prof. Zef Zorba, i cili në vitin 1992 ishte dakord me e vue në skenen e Teatrit “Migjeni”n’Shkoder, po fatkeqsisht nuk u pergjegj askush per shpenzime, megjithë perpjekjet e drejtorit z. Ndoc Çefa... Shkodra i mbeti borxh kompozitorit madh dhe muzikantit të pavdekshem At Martin Gjoka.E ky nuk asht “borxhi” i parë!
Melbourne, 20 Korrik 2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
Avatari i antarit
Drejtues

Poste: 4513
Antarësuar: 28 Janar 2009, 13:10
PROFESOR ARSHI PIPA- 100 vjetori i lindjes, Posted 22 Korrik 2020, 05:50
Nga Fritz RADOVANI:
SI E MBYLLI JETEN PROFESORI?

PROF. PRENK KAÇINARI (1910 – 1956)

Imazh


Lexoni këta pak rreshta! Letra u postue per Durrës ku jetonte e motra me familje...
“I dashtuni Mark, (Të dashtunit e mi)
Edhe pak çaste më mbetën, kur unë përfundimisht po shkëputem nga kjo jetë. Me përmallim të madh po ju la të gjithve: kunatën, motra, nipa e mbesa që kaq fort ju kam dashtë. Vëndosa me e krye këtë akt dobsije do ta quani, por për mue kje akt kurajoz. Vuajta tepër e tash ma s’po mund të duroj. Po i nap fund të gjitha vuajtjeve të mija. Kjeshë te ju; nuk dhashë me kuptue gja; nuk dojshe me tradhtue veten, kisha frigë të mos më mbusheshin sytë me lotë. Nuk e pashë edhe motrën time të dashur, Luljen, që ishte e shtrueme në spital. Se çfarë çastesh të fundit po jetoj, nuk mund t’i përshkruej. Po e shkruej këtë letër me lot ndër sy.
Erdha këtu në Tiranë vetëm e vetëm për mos me ju qitë telashe ju. Në vendin ku do të vras vetën dëshroj të varrosëm.
Një dëshirë tjetër e, që due ta plotësoni asht: të mos mbani askush shej zije për mue; zinë e mbani në zemër. E tash lamtumirë përgjithmonë. E di se do të kishit dëshirue t’ju shkruajshe ma gjatë. S’po më punojnë ma as mendja, as dora.
Përqafime e të puthuna të përmallshme; më kujtoni në bisedat tuaja, jam i juaji
Prenk Kaçinari
Tiranë, 3.IX.1956 ora 5 mbasdreke.

●Kjo letër iu postue nga Tirana nga vetë Prenka, z. Mark Lezhja në Durrës, që ishte burri i motrës së Prenkës, Karrolinës dhe origjinali ruhët në familjen e tij. (shënimi i FR). Gjithshka lidhet me Dosjen 1167 në grupin e Durrsit me Prof. Arshi Pipen etj.
Profesor Prenka ka lé në Mitrovicë më 17 korrik 1910 . Ka përfundue studimet e nalta në fakultetin e Filozofisë, në vitin 1937 në Lion të Francës. Erdhi në Shqipni dhe:
●Të dy bashkë me Prof. Arshi Pipen, ishin të burgosun në vitin 1947. Të dy “armiqë të popullit”, të dy të sëmurë në Sigurim me t.b.c., të dy të masakruem ndër tortura, të dy t’uritun, të dy të “pa marrun vesht”, të dy të humbun ndër birucat e burgjëve të Durrësit, të dy “agjenta” se kanë mbarue shkollat e nalta, të dy direkt ose indirekt të simpatizuem nga intelektualët e mbarë Shqipnisë, të dy të respektuem dhe të nderuem nga të gjitha gjeneratat që kanë ndigjue mësim nga kata vigaj të kulturës shqiptare, të dy me një hap marrshi drejt majave të vështira, por që vezullonin si zafire për me ndritë me dijën e tyne rrugën e brezave të ardhëshme drejt Evropës. Por, ç’e don, të dy të “infektuar” nga Kleri Katolik! Prandej, dënimi i dhanun nuk asht i mjaftueshëm.., duhën ridënue... Ashtu u veprue! Me këtë mendim besoj, do të ishin “dakord” edhe brezi i nderuem dhe i njohun i...
Prof. PRENK KAÇINARIT dhe Prof. ARSHI PIPËS.
Shumë pak kohë jetoi mbasi doli nga burgu, mbasi mendoi me e mbyllë ashtu si veproi!
Po, sa të pafajshëm u zhdukën prej duerve të këtyne katilave per 47 vjet ?
Nderim per brezin e Prof. PRENK KAÇINARIT dhe Prof. ARSHI PIPËS !
Një “kujtesë” në 110 vjetorin e lindjes së Prof. Prenk Kaçinarit...
Melbourne, 22 Korrik 2020


2020
VITI I AT GJERGJ FISHTES

-8o VJET-
1940 - 2020 ASHT MENDJA, ZEMRA E SHPIRTI I POPULLIT SHQIPTAR !

PLLAKAT NGA FRITZ RADOVANI (2019)

Vllazen e Motra Shqiptarë!

Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit.
Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë e Shqipni…
Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!
Në këte 80 vjetor që i madhi At Fishta mbylli sytë pergjithmonë, mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019. Me respekt, Fritz RADOVANI


Kujtoj…Sot, në këte 100 vjetor:
Profesorin Trim si zana..
.

Imazh
PROFESOR ARSHI PIPA
(1920 – 1997)


Në 100 vjetorin e lindjes së Profesorit...
Profesor Pipa asht le në Shkoder me 28 Korrik 1920...
“Spastrimi" i gjuhës së armikut të klasës:
Rasti i Fishtës, Camajt…

Merrni me mend një adoleshent shqiptar që, duke kërkuar në një raft të vjetër të gjyshes së vet, zbulon një libër të hollë, botuar në vitin 1905. Ai mund të lexojë pjesën e parë të titullit, “Te ura ...”, pa qenë në gjendje për të vazhduar, pasi ka hasur vështirësi në shkollimin e disa shkronjave. Libërthi është në vargje e djalit i pëlqen poezia. Fillon të lexojë këngën e parë, të titulluar "Marash Uci".
Pak nga pak, ai fillon të njohë shkronjat e pazakonta. Edhe pse nuk arrin të kapë kuptimin e disa fjalëve, ai merr vesh se poema flet për një bari, që ka udhëtuar deri në Stamboll. Mbërrin te vargjet 51 - 52:
Por shka, Zot, ka Mashi sot,
Qi na â vrâ e nuk bân zâ?...
Ai e kupton rreshtin e parë, por të dytin jo. Atëherë, ai hap fjalorin e ShNjL-së dhe fillon të kërkojë për â. Në vend të kësaj fjale (që është një kontraktim i âsht) ai gjen a-në, e shpjeguar si pjesëz pyetëse (fjalia vetë është pyetëse). Mungon gjithashtu edhe vrâ, fjala më e afërt me të është vras. Mos e kanë vrarë turqit Marashin? - pyet veten djali. Pjesa e mbetur e vargut duket se tregon në atë drejtim, sepse ndonëse nuk është Gegë, djali i bie lehtësisht në të se nuk bân zâ është e njëjta me nuk bën zë. Dhe kur dikush nuk nxjerr zë, do të thotë se ka vdekur. Por ai do për t’u siguruar dhe prapë hap fjalorin e ShNjL-së. Kërkon për ndonjë idiomë në seksionin frazeologjik të zë.
Nuk gjen asgjë. Nuk ka fat më të mirë sa kërkimi te seksioni frazeologjik i bëj. Kostallari nuk e ka futur idiomën, e cila është tipike gege. Në fakt, jo vetëm që idioma nuk ekziston në toskërisht, por vetë toskizimi i saj do të tingëllonte i çuditshëm. Libri s’e paska shënuar idiomën.
Duhet të ketë ndonjë problem këtu, - thotë djali.
Dhe kështu ai e ndërpret leximin e poemës.
Ditën tjetër ai vrapon te mësuesi plak i shkollës fillore dhe i kërkon shpjegime. Zhvillohet biseda e mëposhtme:
- Kam gjetur dje një libër të hollë, të ngrënë mole, i shkruar nga njëfarë Gjergj Fishta...
- Oh, mos! E gjete apo ta dha njeri?
- E gjeta kur po kërkoja për ca fotografi në një raft. Ka emrin e gjyshit tim në kopertinë.
- More vesh gjë kur e lexoje?
- Ca po e ca jo. Është fjala për një hero shqiptar, që u vra në betejë me turqit. Ky shkrimtar ishte vërtet shqiptar? Përdor ca fjalë shumë të çuditshme.
- Shkrimtari ka qenë prift.
- E po, ja përse nuk i merrja vesh shumë fjalë.
Priftërinjtë duhet të kenë pasur një gjuhë të ndryshme, një lloj zhargoni, ndoshta një kod sekret. Se ku kam lexuar, që ata, ditë e natë, rrinin duke komplotuar kundër Partisë.
Kjo është arsyeja, biri im, përse udhëheqësit tanë mendjendritur i kanë dënuar shkrimet e tyre.
- E drejtë. Ato nuk shkruheshin për popullin, por për priftërinjtë dhe pasuesit e tyre. Atë libër do ta fus në stufë.
- Më mirë ma jep mua. E rregulloj unë.
Pa dyshim, lexuesi duhet ta ketë marrë vesh se Fishta është me gjithë zemër i neverituri i stalinizmit shqiptar. Mund të pyetet me të drejtë se pse? Fishta konsiderohet "armik i popullit", para së gjithash, pse kryevepra e tij poetike, “Lahuta e Malcís”, është idhtësisht antijugosllave. Veçanërisht për këtë arsye, ai u nxor jashtë prej letërsisë shqiptare, si dhe prej shkollave shqipe që me ardhjen e pushtetit stalinist. Ishin ditët kur PKSH, faktikisht, ishte shtojcë e PKJ-së, më saktë e degës serbe të saj. Ishte koha kur nëpër rrugë brohoritej "Enver-Tito" e ky çift emrash shkruhej me të mëdha nëpër mure e banderola. Nënshtrimi i PKSH-së ndaj Partisë Komuniste Serbe ishte i tillë saqë shtypi shqiptar kopjonte mënyrën serbe të të shkruarit të emrave të huaj gjeografikë e të përveçëm. Ai i shtypte, jo si shkruheshin në vendet e veta të prejardhjes (sikurse ishte praktika në Shqipërinë parasocialiste), por sipas mënyrës që i shqiptonin serbët, kur i shkruanin me shkronja cirilike. Ky zakon, i filluar në Rusi shumë përpara se të vinte komunizmi, arsyetohej me vështirësinë e përdorimit të shkrimit cirilik rus në dhënien e tingujve latinë, grekë e arabë. Meqë Shqipëria zgjodhi alfabetin latin, pozita e saj në ketë pikëpamje është e njëjtë me vendet e tjera të Lindjes komuniste, si Polonia, Çekosllovakia e Hungaria, të cilat gjithashtu kanë në përdorim shkrimin latin. Por ndërsa këto vende vazhduan të shkruanin emrat gjeografikë si dhe të përveçmit, ashtu siç shkruhen në vendet e prejardhjes, udhëheqja komuniste zgjodhi mënyrën serbe (dhe ruse) të të shkruarit të tyre… Meqë ra fjala "në njërën dorë pushkën dhe në tjetrën librin", është parullë e njohur stalinisto-shqiptare, por edhe italo-fashiste…
Po le të kthehemi prapë te Fishta.
Ai u refuzua, jo vetëm për shkak të antijugosllavizmit të tij (skicat sarkastike të Hoxhës për Titon dhe udhëheqësit e tjerë jugosllavë në librin e tij “Titistët”, janë të krahasueshme - duke lënë mënjanë poezinë - me karikaturat e Fishtës për Knjaz Nikollën e Malit të Zi e ushtarët e tij te “Lahuta e Malcís”), por edhe për arsye të tjera: ai kishte pranuar një medalje merite prej sulltanit turk, pastaj qe bërë agjent i imperializmit austro-hungarez me botimin e “Posta e Shqypnís”, nuk kishte refuzuar caktimin e tij si anëtar i Akademisë fashiste Italiane të Shkencave pas pushtimit të Shqipërisë prej Italisë. Po të jetonte edhe disa vjet të tjerë e të shihte ardhjen e stalinizmit shqiptar, me siguri do të arrestohej e do të procesohej si armik i popullit e tradhtar i kombit (vëllai i tij françeskan Vinçenc Prenushi, një folklorist i shquar e shkrimtar, e më vonë Arqipeshkv i Durrësit, vdiq në burg). Arsyeja e vërtetë me të cilën mund të shpjegohet fishtofobia e partisë është se ai ishte Gegë i Shqipërisë së Veriut dhe prift katolik, si edhe poet i madh.
Në këtë pikë, lexuesi duhet të informohet se (para se vendi të shpallej si vendi i parë ateist i botës), shqiptarët praktikonin katër lloj besimesh: islamin sunit, bektashizmin shiit, ortodoksinë e katolicizmin. Për shkak të qëndresës së tyre ndaj propagandës ateiste dhe presionit, katolikët e kanë vuajtur më tepër përndjekjen fetare. Dhe meqë ata banojnë vetëm në Shqipërinë e Veriut, regjimi ka qenë i prirë të identifikojë ketë pjesë të vendit me katolicizmin.
Por Fishta është brohoritur si poet kombëtar, jo vetëm prej shqiptarëve Veriorë. Ai ishte sigurisht personaliteti katolik më i shquar i Shqipërisë parasocialiste. Fishta u bë gogoli i socializmit shqiptar, për shkak të staturës së tij dhe statusit si ideolog përfaqësues i katolicizmit shqiptar.
Megjithatë, ajo që të bë përshtypje në rastin e Fishtës, është se ai është "spastruar" jo vetëm prej fushës së letërsisë, por edhe prej asaj të leksikut. Dihet se Fishta ka leksik të pasur poetik. Max Lambertz-i, cili e ka përkthyer “Lahutën e Malcís” në gjermanisht, futi në Albanisch – Deutsches Wörterbuch (Fjalor shqip – gjermanisht) fjalë si me dheskë ‘locken’ (me joshë, me ndjellë) etj., etj… Asnjëra prej këtyre fjalëve, nuk gjendet në fjalorin e Kostallarit. Por një fjalë e tillë si me dheskë "e pasuron leksikun ekzistues", sepse, me sa di unë, nuk ka në shqip një fjalë tjetër që t’i përgjigjet fjalës anglisht ‘to lure’. Kurse një fjalë si me kandritë "e zgjeron larminë e mjeteve të saj stilistikore e shprehëse", ngaqë fjala nuk ka një të barasvlershme të vet të saktë në shqipe. E njëjta gjë mund të thuhet edhe për me leçitë, grrêç, shmrijak, ku kjo e fundit është karakteristike për zakonin e malësorëve që shtegtojnë me bagëti, sipas stinës nga kullotat verore në ato dimërore. Së njëjtës emërtesë baritore i përket edhe fjala vithna, shumësi i vath. Kostallari regjistron vathë, por jo shumësin vithna, siç dëgjohet në Shqipërinë e Veriut. Ai parapëlqen shumësin vatha. Por kjo formë e shumësit nuk del në asnjërin prej trembëdhjetë shembujve dhe frazave që ilustrojnë përdorimin e kësaj fjale. Prej nga vjen ky shumës vatha? Cipoja e ka vathë, vithna; po kështu edhe Lambertz-i; po kështu Kristoforidhi. Por ky i fundit regjistron edhe formën vatha të shumësit, e cila duket se është forma e gegërishtes qendrore. Kostallari ka zgjedhur këtë formë. Ngaqë tjetra qe përdorur prej Fishtës apo ngaqë kjo ishte një formë e gegërishtes së Veriut?

Raste të tjera "spastrimi"
Por rasti i Fishtës është vetëm ai që bie më tepër në sy në trajtimin që i bën Fjalori i 1980-s Gegërishtes letrare të veriut. Nikollë Gazulli, një tjetër prift katolik, hartoi një fjalor të ri: “Fjalë të rralla të përdoruna në Shqipninë e Veriut” (1941). Fjalori i Kostallarit, ndërsa përfshin një pjesë të madhe të leksikut të Gazullit, lë jashtë fjalë, të cilat janë tipike për kulturën materiale të Shqipërisë së Veriut. Kështu, p.sh., qẽth, një dërrasë rrumbullake që përdoret për të pjekur bukë misri ose gruri në furrë (Zadrimë), tehak (por edhe qepç) vegël për latim guri (kulla e famshme e Shqipërisë së Veriut ose banesa e fortifikuar ndërtohet me gurë të latuar);… Ata diskriminojnë leksikun e shqipes së Veriut e ky diskriminim vepron kundër interesave të pasurisë leksikore të kombit.
Edhe shembuj të tjerë mund të sillen që mbështetin këtë konstatim. “Dranja” e Martin Camajt, një kryevepër e letërsisë shqipe, përmban mjaft fjalë të rralla, prej të cilave një numër shumë i vogël nuk gjenden në fjalorët shqip ekzistues, përfshirë këtu edhe fjalorin e Gazullit, me fjalë prej Shqipërisë së Veriut. Këto fjalë duhet të jenë nëndialektore, ngushtësisht të zonës së Dukagjinit, ku Camaj pati lindur.
Por shumë prej këtyre fjalëve e pasurojnë edhe më leksikun kombëtar, përderisa këtij të fundit i mungon fjala që tregon se çfarë po bëjnë ata ose, "zgjeron larminë e mjeteve të tij (të leksikut letrar) stilistikore e shprehëse", fjalë pa kurrfarë korresponduesje në leksikun tonë kombëtar, është fjala i lezëm (elegant, i hijshëm)…
Te “Dranja”, sikurse edhe në vepra të tjera, Camaj heq një kufi të qartë mes fshatarësisë së fushës dhe asaj të malit. Por, meqë “Dranja” u botua më 1981, pra një vit pas Fjalorit, ky fjalor nuk pritej t’i përfshinte fjalët që sapo përmendëm. Por një numër veprash të Camajt, në prozë e në poezi, e që përdornin, pak a shumë, të njëjtën gjuhë si te “Dranja”, kanë parë dritën e botimin edhe para daljes së fjalorit në fjalë. A kanë përfshirë autorët e tij diçka nga leksiku i Camajt? Jo, ata nuk e kanë përfshirë, sepse Camaj qe ndaluar për arsye politike, sikurse edhe Fishta (ai kishte mbaruar Seminarin Jezuit të Shkodrës) dhe, për pasojë, konsiderohej çfarë Ismail Kadare quan "gjuhë e Krishtit" në romanin e vet “Pashallëqet e mëdha”.
Le ta përsëritim vargun e kritereve të Kostallarit, që janë ndjekur në përzgjedhjen e materialit gjuhësor: "...Nëse fjala i sjell apo jo ndonjë pasurim leksikut të sotëm letrar, nëse ndihmon për thellimin e pastërtisë së gjuhës letrare shqipe, nëse e zgjeron larminë e mjeteve të saj stilistikore e shprehëse etj., dhe nëse lidhet me shtresat leksikore që rriten e zhvillohen apo me ato që rrëgjohen e shuhen". Ta gjykosh nga sa kemi gjetur në fjalor, i bie të thuash se procesimi i "pasurimit" të leksikut (me neologjizma, fjalë të rralla dhe huazime nga gjuhët e tjera), shkon dorë për dorë me procesin e "spastrimit" prej "shtresash leksikore që rrëgjohen e shuhen", d.m.th. spastrim i asaj pjese që është e dënuar të vdesë. I tillë, në radhë të parë, është leksiku i "gjuhës së Krishtit", leksiku i asaj krahine që mban vulën e fesë katolike. Me fjalë të tjera, procesi i spastrimit, ka motive të pastra ideologjike, duke qenë ideologjia në fjalë ajo e stalinizmit shqiptar. Çdo gjë që është kundër kësaj ideologjie, duhet të pushojë së qeni. Dhe, nëse ka ekzistuar në të kaluarën, ajo duhet të fshihet nga kujtesa, duhet të zhduket, të bëhet e paqenë. Mënyra më e shpejtë për të mbaruar ketë punë, është dëbimi prej fjalorësh i të gjitha fjalëve, që tregojnë koncepte fetare dhe praktika të së kaluarës, si dhe heshtje e plotë mbi emrat e atyre që qenë përfaqësuesit e ideologjisë fetare.
Kështu shpjegohet, në analizë të fundit, pse Fishta u nxor jashtë prej letërsisë shqipe dhe gjuha e tij u dëbua nga fjalori shqip. Kjo nuk e shpjegon, nga ana tjetër, se pse Naim Frashëri, ky përfaqësues shqiptar i fesë bektashiane, çohet në qiell edhe si poet i madh, por edhe si përfaqësues i nacionalizmit shqiptar. Sipas opinionit të përgjithshëm i të huajve e i vendasve, at Fishta është edhe ai poet i madh dhe figurë përfaqësuese e nacionalizmit shqiptar.
Atëherë pse i thuhet "po" Naimit dhe "jo" Fishtës?
Se Naimi është mysliman, kurse Fishta katolik?
Shumë i respektuar është edhe peshkopi Noli, një shkrimtar i klasit të parë dhe përfaqësues i shquar i nacionalizmit shqiptar, si edhe dinjitari më i lartë i Kishës Ortodokse Shqiptare. Trioja Frashëri, Noli, Fishta qe brohoritur si një trini e shenjtë e gjenisë shqiptare tripartish në kohën para ardhjes së stalinizmit. Tani trioja është katandisur në duet. Arsyeja themelore pse Fishta u la jashtë, del në pah fare lehtë, meqë arsyetimi merr formën e një entimeme (te Aristoteli enthymema): Stalinizmi shqiptar është një dukuri dërrmuese toske dhe toskët janë edhe myslimanë, edhe ortodoksë.
Fishta nuk është toskë, por as mysliman, as ortodoks. Ai është katolik edhe Gegë. Katolicizmi është një dukuri e kulluar Gege.
Stalinizmi e konsideron katolicizmin Gegë si kryearmikun e vet. Fishta ndalohet, sepse është përfaqësuesi kryesor i katolicizmit. Por procesi i "spastrimit" nuk ka qenë i kufizuar vetëm te shkrimtarët gegë katolikë, të konsideruar si armiq të popullit. Të njëjtin fat pësuan dhe disidentët partiakë, të cilët vunë në dyshim vlefshmërinë e politikës staliniste, të zbatuar në gjuhë, letërsi dhe arte. Më i shquari ndër ta është Sejfulla Malëshova, një toskë mysliman. Ai kishte qenë sekretar i Nolit gjatë periudhës së shkurtër kur peshkopi ishte Kryeministër i Shqipërisë në qeverinë revolucionare (1924)...- pësoi të njëjtin fat me poetët disidentë, që të rënë në fatkeqësi, u përjashtuan prej letërsisë shqipe të realizmit socialist.
Në njërën prej poemave të tij, ai përdor një fjalë Gege debojë (arsenal), fjalë që nuk është e përfshirë në Fjalorin e ShNjL-së. Në përkthimin e tij të Goethe-s "Mbreti i Tulës", Malëshova e përkthen fjalën gjermanisht Zecher ‘amator pije’ me bekrí, fjalë turke kjo, e pabarasvlershme në shqip. Fjalori i Kostallarit është i mbushur plot me fjalë prej turqishtes, shumica e tyre të pabarasvlershme në shqip. Por fjala bekri nuk del në te.”
================
Shenim nga F.Radovani: Materiali i plotë i Prof. Arshi Pipës asht botue tek VOAL, në vitin 2015. Arsyeja e ribotimit nga ana ime asht se: Profesor Arshi Pipa asht kenë e mbetet edhe sot nder të paktit kritikë të haptë e të saktë, se ate që mendon, e thotë troç si e lypë e verteta letrare e historike.
Ai fliste me gjithë Boten: Anglisht, gjermanisht, frengjisht, italisht...
Nga të gjitha shkrimet e Profesor Pipës, gjithkush mëson dishka t’ re... Melbourne, 24 Korrik 2020.
''Skllavëria jonë vjen nga fakti se i nënshtrohemi Sundimit të Gënjeshtrës, se nuk ia çjerrim Maskën e nuk protestojmë kundër saj çdo ditë”:Martiri Polak, Frati Jerzy Popiełuszko. Në shqipë prej polonishtes Bep Martin Pjetri
"Ku asht Shpirti i Zotit, aty asht Liria"("Ubi spiritus Domini ibi libertas") At Gjergj Fishta
"Të vdekun kanë lindë ata, që Sot Heshtin!"Fritz Kolë Radovani
Përgjigju duke Cituar
MëparshmePërpara
Posto një përgjigje 445 postime · Faqe 44 prej 45 · 1 ... 41, 42, 43, 44, 45
Antarë duke shfletuar këtë forum: Asnjë antar i regjistruar dhe 6 vizitorë
Powered by phpBB3
Copyright ©2008 phpBB Group.
Të gjitha oraret janë UTC + 2 orë . Ora 06 Gusht 2020, 01:00
Designed by Monitonix
[phpBB Debug] PHP Warning: in file /web/htdocs/www.proletari.com/home/mkportal/include/PHPBB3/php_out.php on line 33: Creating default object from empty value
Theme by Zeuder
Copyright 2009 - 2010 da Proletari